Page 1312

( ۱۰۳ ) حالیکه یونان نیز موجد تمدن قدیم نبوده و آن را از تمدن های قدیم شرقی چون فنیقه و آشوری و مصر وغیره اتخاذ کرده است، در هر حال عرب و اسلام هر چه را از هر کجا که گرفتند آنقدر توسیع و تکمیل کردند که بدرجه ایجاد رسید ، مسلمین به تمام علوم وفنون توغل ، و الجبره را ایجاد کردند ، طب یونان را ترقی داده و با دوا سازی یکجا پیش بردند ، و علوم حساب ، هندسه کیمیا ، نباتات ، حیوانات را بشكل كاملتری بنما نها دند ، علماء بغداد نشاندادند که هیئت غیر از نجوم است . و همین ها بودند که آثار بطلیموس را ترجمه ولی آنچه را غلط یافتند تصحیح و تعدیل نمودند . مسلمانان جغرافیا و نقشه های بحری را ترتیب و قطب نما را ایجاد، و قسم بزرگ تجارت دنیا را از خشکه بآب انداختند . مسلمین بودند که امقعه چین و هند را به اسپانیا و از اسپانیا را تاسببر یا رسانیدند . قسمت بزرگی از آلات ووسایل حرب ، حرفت ، زراعت ، وغیره ، با ساعت ، کاغذ ، آسیای بادی ، و فن نقشه کشی و جغرافیا با حبوب و اشجار مثمره ــ که در براعظم اوروپا در قرون وسطی معمول و مستعمل بــود ــ از طرف مسلمین وارد آن سر زمین گردید . بطور مختصر در تمام قرون اولی و وسطی هیچ ملتی در روی زمین از کشور یو نان بیشتر علما و حكما پرورش نداده است، در حالیکه میتوان در برابر هر نفر عالم یونانی صد نفر عالم مسلمان را حساب کرد. در هر حال کشور افغانستان یکی از ارکان مهم این تمدن عظیم اسلامی بشمار رفته ومردان بزرگو بیشماری در هر رشته از علوم وفنون پرورش داده است. مورخین و نویسندگان عربی زبان که از قرن سوم هجری بنگارش تاریخ و جغرافیای اقوام شروع کرده اند ملتفت این نکات واوضاع بوده یکی از ایشان (ابن الفقیه ) میگوید: خراسانی ها در علم وصنعت وتجارت سرآمد روزگارند... مردم خراسان دلیر وشجاع هستند، اینها فیروز بن یزد گرد و همچنن کسری