Page 1311

( ١٠٢ ) در هر حال عرب ها ملت بدوی و طبعاً از صنعت، حرفت، علوم و مدنیت و نظم و تربیت اجتماعی محروم بودند، وبعدها چون در سایۀ همایون اسلام دائره نفوذ، اجتماع، سیاست و اختلاط شان با اقوام و ملل مختلفه روی زمین روز بروز وسیع شده میرفت، لابد بقبول نظم و تربیت و علوم وفنون ملل متمدنه نیز پرداختند. از ظهور اسلام تا انجام دوره اموی متجاوز از یکقرن عصر تدین و جهاد و کشور کشائی عرب بود، در ینعصر عرب دین و زبان خودش را در کشور های مختلف نشر نمود، اسفار جنگی و تشکیل مهجر های عربی در حصص مفتوحه آن امپراطوری، نژاد عرب را با ملل دیگر نزدیک، و قبول اسلام از طرف مردم سلسلۀ خویشاوندی و ازدواج را بین فاتح و مفتوح بر قرار ساخت. درین دوره عالم عرب فقط در قرآن و حدیث و فقه غور میکرد و چون ملل مفتوحه اشارات قرآن کریم را نمیدانستند لهذا علم تفسیر بمیان آمد، همچنین از جمع نمودن اقوال حضرت پیغمبر علم حدیث، و از شرح حلال و حرام و فرایض و احکام، علم فقه تدوین یافت. در دورۀ عباسی از یکطرف فلسفه یونان و فروعات آن از قبیل طب، منطق، طبیعیات، کیمیا، نجوم و ریاضیات بواسطه مدرسه اسکندریه در غرب، و مدرسه جند یشاپور در شرق، و از طرف دیگر آئین جهانداری و سیاست، و تاریخ و قصص از مملکت فارس، و از طرفی هم فن انشاء و ترسل و ریاضیات و نجوم از کشور خراسان، وهکذا بواسطۀ ولایات شرقی خراسان فلسفه وطب هندوستان داخل کشور عرب گردیده، و از مجموع آنها بناء تمدن جهان شمول اسلامی در روی زمین ریخته شد، آن تمدنی که حلقۀ وصل بین تمدن قدیم و تمدن جدید گیتی بشمار رفته، و تمام ظروف زمانی قرون وسطی را پر، و سلسله تمدن قرون اولی را با قرون آخری مربوط کرده است. لهذا تمدن اسلام اگیر شاگرد تمدن قدیم جهان بوده هم استاد تمدن جدید دنیا شمرده میشود، در