Page 1049

( ٤٦٣ ) کردند و باج سالانه بر ایرانی ها تحمیل نمودند . (۱) مأخذ مختلف شرقی وغربی باعتباراتی که در جزئیات کم و بیش فرق دارد عهد شکنی فیروز ساسانی و جنگ دوم اخشنور وفیروز وشکست قطعی ساسانیان و کشته شدن شاه ایشان را شرح میدهد که تذکار هر کدام جدا گانه تکرار موضوع میشود . (۲) محکومیت فارس ساسانی : بعد از شکست فاحش قوای ساسانی و قتل فیروز طبعاً فارس دچار آشفتگی زیاد شد . بهترین دسته های قشون ساسانی منکوب ومتلاشی گردید . نخبه سران سپاه چیزی با فیروز دوم مقتول و چیزی اسیر شد . شیرازه دولت ساسانی از هم گسیخت با از بین رفتن شاه ساسانی ها بی سر شدند و دولت مرکزی از میان رفت . در چنین موقع صاحب رسوخ بزرگان ساسانی دو نفر بودند که یکی «زرمهر» ودیگری « شاپور » نام داشت اولی که اصلاً شیرازی وژنرال بود اقتدار زیاد داشت ، در زمانی که سپاه ساسانی در جنگ یفتلی ها منکوب و فیروز کشته شد دو نفر فوق الذکر مشغول جنگ های ارمنستان بودند به این ترتیب « مداین » مرکز ساسانیان خالی ، اوضاع عمومی نهایت پراکنده ، افکار عامه مشوش و روحیات توده و مغان زردشتی به اندازه ئی صدمه دیده بود که اطمینان و اعتماد به تشکیل کدام دولت دیگری نداشتند . کریستن سن اوضاع فلاکت بار ساسانیان را چنین تصویر میکند : « اوضاع خیلی مشکل شده بود ، ایران محکوم پادشاهان یفتلی و به دولت محقری تبدیل شده بود چنانچه ژنرال (۱) تاریخ فارس جلد اول صفحه ٤٣٦ تالیف « سرپرسی سایکس » (۲) اینقدر ملتفت باید بود که از روی بعض روایات که طبری و محمدعوفی در جوامع الحکایات ذکر نموده و در بعض ماخذ غربی در متن و پاورقی ها به آن اشاره شده چنین معلوم میشود که فیروز سنگ خط سرحدی دولتین آریا و فارس را که برای احترام آن و عهد میثاق بسته بود پیشا پیش سپاه کشیده و خود از عقب آن حرکت میکرد حتی گویند که ٥٠ فیل و ٣٠٠ نفر مامور اجرای حمل و نقل منار سرحدی شده بود .