Page 1037

( 50 ) در حوزه اکسوس و باختر رسیدند . یفتلی ها مانند کوشانی ها از باختر به تدریج به دو طرفه هندوکش پراگنده شده و مانند کوشانی ها دولت و امپرا طوری مقتدری در آریانا تشکیل نمودند منتها عمر امپراطوری کوشانی دراز تر و دورهٔ سلطنت یفتلی ها کوتاه تر بود. همان طور که بعد از ختم امپراطوری بزرگ کوشانی امرای محلی عناصر نژادی و نام و نشان آنها در مورد نقاط مختلف افغانستان باقی ماند یفتلی ها هم بعد از سقوط امپراطوری خود و تجزیه آن بدست ساسانی ها و ترک ها کاملا از بین نرفتند ، امرای محلی آنها در کاپیسا و غرجستان و تخارستان و جیرستان و بادغیس و بامیان و مخصوصاً در بدخشان باقی ماندند چنانچه در منطقه اخیرالذکر در شمال فیض آباد حالیه دهکده بزرگی بنام « یفتل » هنوز موجود است و باشندگان آن احفاد یفتلی های قدیم میباشند . تشکیل دولت یفتلی در آریانا : قراریکه دیده شد یفتلی ها در حوالی سال های ۳۸۵ و ٤٢٠ در شمال آریانا در وادی های سواحل راست امو دریا پیدا شده و قسمت های زیاد حوزه اکسوس را اشغال کردند همان طور که کوشانی های بزرگ در قرن اول ق م وارد « تاهیا » یعنی باختر شدند یفتلی ها هم بین ٤٢٠ و ٤٢٥ م از سواحل راست جیحون گذشته و در تاهیا یعنی باختر مستقر گردیدند . همان طور که اوائل سلطنت یوچی های بزرگ در صفحات باختر تاريك است و مدتی رؤسای قبایل پنجگانه ایشان به صفت رئیس بر علاقه های مختلف شمال هندوکش امریت داشتند تا قبیله «کوی شوانگ » بر چهار قبیله دیگر غالب شد و قوای آنها تمرکز پیدا کرد و وضعیت شان روشن تر شد و رئیس قبیله اخیرالذکر سلطنت کوشانی را بنا نهاد و ملت و دولت و امپراطوری کوشانی بمیان آمد ، چگونگی اوایل وضعیت یفتلی ها در باختر ازین هم تاريك تر است ولی تا جائی که از خلال وقایع معلوم میشود میتوان گفت که قبایل آنها هم در اوائل امر هر کدام در علاقه نفوذی داشته تا یکی از آنها که « یتا » یا