Page 378

(۱۲۱) فصل ششم اسباب و محصولات تجارت افغانستان مبسیار است علاوه بر معادن بزرگ با قابلیت ذغال سنگ و آهن که مثل آنها را در انگلستان الماس سیاه مینامند و همین بیشتر اسباب ترقی انگلستان شده است آبشارهای زیاد میباشد که ماشینها را حرکت داده اسباب ترقی صنایع بشود سوم در باب مردم مملکت میباشد اهالی افغانستان چه مرد چه زن بسیار شجاع و باهوشند و شوق بعلوم و تربیت دارند و عاشق آزادی و مطلق العنانی میباشند و وجوداً قوی و صحیح المزاج اند و از عادات قبیحه استعمال شرب مسکرات و قمار بازی مبرا میباشند بالفطره خیلی مستعدند که اصلاحات و تربیت جدیده را اخذ نمایند و از توهمات و خیالات باطله احمقانه و پغمالده مبرا میباشند و از مردمان خارجه هم تنفر ندارند اینها مثل هندیها نیستند که با وجود اینکه صد سال بیشتر است که تحت حکومت انگلیسها میباشند و هنوز از خیالات و حرکات فرنگیها اجتناب مینمایند و گمان میکنند که پوشیدن نیم تنه و شلوار و بوت (نیم چکمه) مثل فرنگیها معصیت دارد ولی کفشهای کهنه خود را که بازحمت میتوانند بآنها راه بروند میپوشند و بند شلوار خودرا تا ساق پای خود میآویزند و برعکس افغانها در این مدت قلیل آن قدر زیاد تغییر یافت اند که حالا مثل برادران دینی خود عثمانیها و سایر طوایف فرنگستان لباسهای آراسته میپوشند و حاضر میباشند که با مردان و زنان خارجه معاشرت نموده سعی نمایند هر چیزی را از آنها بیاموزند چهارم در باب قرض ملتی میباشد مملکت و دولت افغانستان هیچ قرض ملتی ندارد و غرامت جنگی هم که باید بپردازد نمیباشد لهذا افغانستان دو چار آن اشکالاتی نمیباشد که سایر دولتهائی که قرض ملتی دارند یا خسارت جنگی بهمسایگان خود باید بپردازند دوچار آن میباشند هر وقتی که همسایه ها بخواهند مانع ارتقاء خود از نتیجه جنگ یا ترقی بشوند مطالبه قرض خود را مینمایند و این دلیل را بجهت آن اقامه مینمایند قبل از اینکه شما پول خود را بمصرف دیگر خرج نمائید و قبل از اینکه شما دیگر ادوات حربیه ابتیاع نمائید قرض ما را بپردازید از خوشبختی اینکه نه اشکالاتی بجهت افغانستان فراهم نمیباشد در حقیقت سغراً