Page 379

۱۳۲ فصل ششم خارجه هم نمیباشند که در امورات مملکتی مداخله نمایند و معاهداتی در باب حقوق عمومی دول نمیباشند که دول خارجه بتوانند مداخله نمایند علاوه بر این هیچیک از دول همسایه مجاز نمیباشند که امتیازات بجهت ساختن راه آهن وغیره مطالبه نمایند ووکیل انگلیس هم از جانب دولت مشارالیها چنان نمیباشد که اختیار داشته باشد از حکمرانها بپرسد چنانچه در هندوستان معمول میدارند شما سر شمار چند نان صرف مینمائید یا در باب نظم کار ها و امورات شخصی آنها و نیز امورات حکومتی بآنها تحکم نمایند پنجم در باب همسایهای افغانستان میباشد هر دو طرف افغانستان همسایگان قوی یعنی دولت روس و دولت انگلیس میباشند اگرچه این همسایها اسباب تشویش زیادی بجهت افغانستان میباشند ولی چون خود آنها با یکدیگر رقابت دارند لهذا بجهت افغانستان اسباب منفعت و محافظت میباشند نه اینکه اسباب خطر بوده باشند البته سلامتی دولت افغانستان جنبتر باین امر است که هر یک ازین همسایها نمیتواند تحمل کند که آن دیگری یکوجب از خاک افغانستان را بمملکت خود الحاق نماید باعتقاد من هر دو این همسایهای قوی قابل اعتنا نمیدانند که خود را بافغانستان طرف جنگ واقع سازند بر عکس خیال میکنند که منفعت آنها در انیست که بافغانستان کاری نداشته باشند ولی این مطلبی است که بعد از ین مشرحاً بیان خواهم نمود در باب دین مردم افغانستان میباشد هنر بزرگ دیگری و اسباب قوت دولت افغانستان این است که اهالی آن تمام متدین بیک دین یعنی اسلام میباشند و اهالی سایر ادیان بتعداد زیادی در افغانستان نیستند چنانچه یونانیها وارمینها در خاک عثمانی هستند و اینها را دول خارجه نمیتوانند تحریک نمایند که بمخالفت حکمران خودشان بجنگند اهالی افغانستان از اینکه سلطانی که بدین آنها نباشند بآنها حکمرانی نماید این قدر تنفر و احتراز دارند که سلاطین سایر ادیان را کافر میشمارند و مردوزن حاضر السلاح میشوند که بجهت دین خود بجنگند اعتقادشان بر این است هرکس در جنگ با کفار کشته میشود مستقیماً بهشت میرود لهذا هر مردوزنی در افغانستان دائماً دعا میکنند که خدایا مرا موت شهادت نصیب بفرما در حقیقت این مردم عاشق آزادی