Page 279

فصل دویم ۲۲ میدانستم که اگر همین توپها و تفنکها و دیگر ابواب حربیه که سائر دول بکار میبرند نداشته باشم بقای دولت من بدون مداخله دیگران ممکن نخواهد بود و نمی توانم مملکت خود را از جمله متعدیان خارجه حفاظت نمایم شک نیست که مدتی طول کشید تا ازین اخراجاتی که در ابتیاع نمودن ماشینها کرده ثمری حاصل نمودم و تمام این مبالغ گزاف از خزانه دولتی داده شده بود و همیشه در نظر داشتم که منافع این وجه که بکارخانه جات و فابریکها با خرج شده است و تا مدتها حاصلی از انها ندارم چقدرها میشود ولی مایوس نبودم و هر ساله هر قدر ماشین که بجهت ابتیاع آن میتوانستم پول بدهم میخردیم و هر قدر ماشین زیاد میشد کارخانه جات تازه بجهت آنها احداث می نمودم و هنوز هم همه ساله مشغول این کار هستم و نتیجه این شده است که تجارت و صنایع مملکت من خیلی وسیع و زیاد شده است حمد میکنم خداوند را که همیشه مشتاق ماشینها و صنایع بودم و قدر آنها را کاملا میدانستم و مسبوق بودم که داشتن فولاد بجهت بریدن فولاد لازم است و اگر خواسته باشم با دشمنی که اندازه قوایمان بالمسساو باشد بجنگم باید دارای اسلحه جدیده باشم که مثل اسلحه طرف مقابل بوده باشد چنانچه سعدی میگوید هر که با فولاد بازو پنجه کرد ساعد سیمین خود را رنجه کرد باین جهت هر وقتی کارگرهای من نمیدانستند که فلان اسلحه یا یراق را چطور بسازند خودم بآنها می آموختم و بوسائل دستورالعمل من و کوشش خودشان بالاخره کامیاب شدند و میتوانم درین باب سنه ۱۳۱۱ فقرات متعدده اظهار دارم بجهت توضیح یک دو فقره را بیان می نمایم در سنه ۱۸۹۳ میلادی در زمان حکومت هجری لاردلنسدون (فرمان فرمای سابق هندوستان) توپهای هاچکیس مرا در هندوستان توقیف نمودند کارگرهای من اظهار داشتند که ساختن این قسم توپها بدون اینکه نمونه در دست داشته باشیم ممکن نیست لکن بمر منشی خودم حکم دادم که شرح تفصیل و نقشه و اندازه قطعات توپ هاچکیس را بحضور من از انگلیسی بفارسی ترجمه نماید منشی مذکور طول و عرض و قطر و وضع قطعات مختلفه توپ مزبور را در فارسی نوشته بمن میداد و بستیکه کار را جمعا او باتمام رسید و تمام مشروحات را در فارسی بمن حالی نمود آن وقت حکم دادم که همه استادهای کارگرهای هندی و کابلی را بحضور من بیاورند با نها دستورالعمل