Page image — the source of record
Machine transcription
(۳۹۲)
همین کشور عزیزاند نام افغانستان اشتهار گرفت خصوصاً در متن اوراق فواصل نامۀ
افغانستان که از طرف نواب مظفرخان رکن الدوله والی ملتان ترتیب یافته و فعلا در دست
نگارنده موجود است دران لفظ (افغانستان) بطور واضح بمیان آمده است اما در اقوال
شعرا و مدیحه سرایان دربار سلطانی نظر به شهرت های مقامات تاریخی افغانستان که از پیش
در خلال صحایف تاریخ جاداشته اند از طریق مباهات یاد کرده اند مثلا :
سپهر مرتبه شاه زمان کز و بزمان شد بسیط روی زمین از بساط عدل شتان
بخلق و مشرب و تدبیر او زمانه ندیده کسی بکشور هند و بلاد روم و خراسان
درمتن معاهده ای که اعلیحضرت شاه شجاع الملك درانی با ایلفنستون سفیر دولت بریطانیا
در دارالمرز پشاور (برضد سیاست ایرانیان با دولت فرانسه ) بامضاء رسانیده است در ان نام
افغانستان بوضاحت نگاشته شده و از فکرعالی زمانشاه غازی برادر خود تائید کرده است.
سنجش مسافات بحساب کروه
در عصر زمانشاه
چون خلال صفحات تاریخ عصر شهریان درانی را غالبا تذکار اردو کشی ها احتوا میکند
و داستانهای اعزام لشکرها از شهری بشهر فرا میگیرد بلحاظیکه پیش از اسب و اشتر و قاطر وپیل
وسائل دیگر مانند امروز موجود نبود لازم وحتمی پنداشتیم که برای اظهار شجاعت و شهامت
و ازخود گذری مردم آنعصر حدود فواصل بین بلاد ومراکز را بقرار حساب کروه معمول آن
وقت باسناد یاد داشت های تا ریخی نشان بدهیم تا معلوم شود که
فواصل بلاد بد شواری سواری اسب و پیاده و انتقال توپها و بارهای ثقیله
چقدر وقت آنها را در بر میگرفت و بچچه مشکلات اسباب سفر بری فراهم میگردند .
چون اندازهٔ شهامت و جلادت آنها باطی مسافت وطوالت طرق و شوارع بعیده بین شهرها
ومراکز وقصبات داخلهٔ امپراطوری افغانستان بصورت کامل معلوم داشتن در نظر است بناء نگارش
این فصل را باستناد سندخطی آنوقت ازچیزهای حتمی پنداشته فرو گزاشت نکردیم و اگر چه
این معلومات از اغلاط وقياس واشتباه مبرائیست اما در این کتاب چون احصاء ات وقوهٔ
انکشافات مدنی وسیاسی آنعصر مورد توجه است از این نهضت عصر زمانشاه خیلی قدردانی
میکنیم زیرا همانطوریکه سویهٔ مدنیت هر عصر متقاضی بهبود و انکشافات جدید است
عصر سلطنت زمانشاه ازید و انتصاب در راه وصول بمدارج مقصود ترقی و تعالی کشور بعزم
خدمات بزرگ اجتماعی و سیاسی و دفاعی قدمهای بزرگی برداشته واز ثمرات نیکو و افکار
سنجیدهٔ مردان بزرگ و بافضیلت آندوره باشہاد اسناد تاریخی یکی ابراز همین مفکورهٔ
مساحت پیمائی طرق وشوارع وتعيين فواصل بلاد ومراکز عمده امپراطوری افغانستان است و این
معلومات رویهمرفته زیر عنوان ترقیات عصر زمانشاه درانی قرار میگیرد زیرا که در آغاز
تشکیل سلطنت شهریار موصوف در اثر تصامیم عصری بموجب اقتضاء سردار علم خان
وکیل الدوله ركن ركين سلطنت او فہرست حدود و فواصل مملکت بحساب كروه
برای استفادهٔ عموم خواسته شده و برای برآوردن این مقصود به نواب مظفرخان سدوزائی
ملقب به رکن الدوله حاکم اعلی ملتان سفارش رفته است تا توسط علماءومساحان معروف
و مدقق کشور هند فہرست حدود وفواصل را بحساب كروه طبق معمول آنوقت ترتیب داده
بفرستد. نواب مظفرخان رکن الدوله حاکم اعلی ملتان در تدوین این اثر سعی فراوان
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.