Page 39

«۴» (۲٥) صفر سال ۱۲۲۲ هـ ق [فین کین شتاین] که مطابق بعصر سلطنت خودش از انطرف غرب تکراراً بین دو دولت بامضاء رسیده و در ماده دهم قرارداد بین ایران و فرانسه تصریح شده بود این پیش دستی کرد و نمی خواست مملکت خودش را پا مال اغراض اجانب قرار دهد چنانچه نگارش صفحه (١٥٢) کتاب درة الزمان ادعای اعلیحضرت شاه شجاع الملك را بمعرض اثبات میرساند و واضح میدارد که نقطۀ نظر او تقویت با لمثل در نظر بوده اما بقول شاعر: چو تیره شود مرد را روزگار همه آن کند کش نباید بکار سیاست اصلی زمانشاه وشاه شجاع الملك در دو عصر سلطنت های خود شان از عدم تجارب کامل طبقات تا ثیر خوبی نکرده و پلانهای سیاسی هر دو شهنشاه بر هم خورد و چون امثال این گونه قضایا و داستانها سرو اخیر مطلب و آغاز و انجام کیفیت را بطور شاید نمایان نکرده و حقائق برهمه کس مکشوف نگشته است اکثر نگارش ناقص وحتى بعض مؤرخان درین قدر مدت ضبط حوادث را بر گفته های کسانی که محتویات و مندرجات اثر خودش از مسائل شخصی و یا قبیله ای شان بر کنار بوده بیشتر مورد اعتبار قرار داده صفحاتی تسوید و مطالب را از ذهن خود تاویل و تعدیل کرده فقرات تاریخ را بلباس های دیگر پیچانده اند. نگارنده با وصف آنچه که از پیش مد نظر داشتم در حال بلحاظ عدم دریافت بعض اسناد و کتا بها [ در قندهار و کابل ] نمی توانم بدون طبع ثانی کتاب دعوي انتظام و اهتمام بیشتر بکنم اما باز هم اطمینان قوی که تا اندازه ای از جنبه مأخذ موجوده خطی و فهرست مطالعات عمومی با خود دارم هیچ اینگونه اشیا ء را بکس و اکمی گزارم واگر که در حواشی اثر خویش ضمناً اندك مسائل قبائلی خودمان را نیز خفیاً اشارت کرده ایم ولی شخصیت های پاداشی که شهامت قومی و استقلال ملی شانرا دائماً مد نظر دارند از درج مسائل محیطی و شخصی خویش هرگز براصل مرام کتاب معترض نمی شوند و از باعث حوادث خانگی ارزش سیاسی و اجتماعی مردان بزرگ را از دست نمیدهند و از لحاظ مسائل قبیله ای افتخارات عمومی و حقوق مملکتی را فراموش نمی کنند. وما هم هر چه را شواهد و دلائل بیاد داد قطعاً از ذکر آن اغماض واغفال نورزیدیم و در عین حال مآخذی که در جهات مختلف وبیشتر از مندرجات فعلی کتاب یا ما یاری کرد از نظر اساس وحدت ملی از بعض یاد داشت ها منصرف شده و از ذکر بعض جملاتی که ناگزیرم ببعض اشارات و چند اقتباسات در گزشتیم و برای زینت کتاب واستفاده علاقمندان تاریخ از ترسیم و ترتیب چند ین صفحه شجره های دودمان های جلیل سلطنتی و بعض خوانین نیز انصراف نورزیدیم ودقیق ترین اصطلاحات و ممیزات رسمی ومحلی را طوری در محل مناسب بصحت ادا و تصویر کرده ایم که میتوان گفت شخصی در خود همان عصر بشغل وقائع نگاری مکلف بوده و این قیاس نخواهد شد که بعد از مرور یکصد وشصت سال نبشته وتدوین شده است و سراپای کتاب مستند با قوال و اسنادی است که از افکار نویسنده کدام داستان و یا عنوان