Page 364

(251) نامه موصوف فعلاً در مرقعات خطی شهزاده احمد علی خان درانی قید است. غلام نبی خان علی زائی پسر علم خان حاکم مالیات کابل است و مذکور از زعمای، قومی وملی عصر سلطنت ثانی اعلیحضرت شاه شجاع الملك درانی به شمار می رود . عنوان حاکم مالیات سوای وكیل رعایا ـ مستاجر ـ تمن دار ـ عمال ـ ضباط مستوفی سر رشته دار ـ میر ـ ارباب ـ ملك به نظر خورد و همه عنوانهائیکه در فوق توضیح شد در امور مالیاتی کشور همدرانصر دخیل و شريك بوده اند . تومن دار و تمنی ها تومان در لغت به معنی كروه وبيركنه (اراضی آبادی که از آن مالیه و خراج ستانند) و به معنی ده هزار و به معنی زرنقد که به قدر بیست روپیه باشد اما اینجا لفظ تومن و تومنی چنان معنی می دهد که در اقلیم هند حكام و سران قبائل بلحاظ اطاعت اوامر شاهنشاهی به آن نامها یاد می شدند زیرا تومنی ها یا تومن داران که مخفف تو ماندار ان اند همان کسانی بودند که استحصال ده هزار روپیه مالیات ولایت مقبوضه به قرار تقسیم بلکه بطور تعهد بر ذمت ایشان می بود و حیثیت حاکم و مشاجر مالیات و خان قوم را می داشتند صاحب خو رشید جهان لفظ تومن را بجای قوم نیز استعمال کرده است و ازین معلوم میشود که تومن دار مفهوم قوم دارا داشته است و شهنشاه هر تومن یعنی شهنشاه هر قوم دلیل مفعول است . مثلاً در عصر اعلیحضرت تیمورشاه و زمانشاه يك فر شاعر به تخلص کود یزی در سر زمین قندهار و شکار پور زنده گی می کرد مذکور در قالب همین اصطلاح مشهور سه بیت دارد و از وفات خاقان اعظم احمد شاه كبير اظهار تاسف می نماید . دور تیسمر دشاه در ان شو شهنشاه هرم تومن و ر عنایت د حق ظهرو رشو دوست پښتون ئی په ارمان شو دا فغان چو لهر دامن و و چه نا ئب ئي شاه تیمور شو مستاجر این عنوان در صفحات ۱۷۳ـ۱۷۳ تیمورشاه درانی انشراح یافته است و چون هر عصر سلطنت در ظرف امپراطوری درانی شامل این عنوانها و اصطلاحات بوده اند تشریحات بیشتر را تکرار دانسته و خواننده را بران صحیفه رجعت میدهیم . مواجب مستمری مامورین مطالب متعلق باین عنوان باستناد فرمان در صفحهٔ ۱۶۸ تیمورشاه درانی و در این کتاب زیر عنوان مدد معاش توضیحات داده شده است .