{"book":"adl0964","page":364,"text":"(251)\nنامه موصوف فعلاً در مرقعات خطی شهزاده احمد علی خان درانی قید است.\nغلام نبی خان علی زائی پسر علم خان حاکم مالیات کابل است و مذکور از زعمای، قومی\nوملی عصر سلطنت ثانی اعلیحضرت شاه شجاع الملك درانی به شمار می رود .\nعنوان حاکم مالیات سوای وكیل رعایا ـ مستاجر ـ تمن دار ـ عمال ـ ضباط مستوفی\nسر رشته دار ـ میر ـ ارباب ـ ملك به نظر خورد و همه عنوانهائیکه\nدر فوق توضیح شد در امور مالیاتی کشور همدرانصر دخیل و شريك بوده اند .\nتومن دار و تمنی ها\nتومان در لغت به معنی كروه وبيركنه (اراضی آبادی که از آن مالیه و خراج\nستانند) و به معنی ده هزار و به معنی زرنقد که به قدر بیست روپیه باشد اما اینجا لفظ\nتومن و تومنی چنان معنی می دهد که در اقلیم هند حكام و سران قبائل بلحاظ\nاطاعت اوامر شاهنشاهی به آن نامها یاد می شدند زیرا تومنی ها یا تومن داران\nکه مخفف تو ماندار ان اند همان کسانی بودند که استحصال ده هزار روپیه مالیات\nولایت مقبوضه به قرار تقسیم بلکه بطور تعهد بر ذمت ایشان می بود و حیثیت حاکم\nو مشاجر مالیات و خان قوم را می داشتند صاحب خو رشید جهان\nلفظ تومن را بجای قوم نیز استعمال کرده است و ازین معلوم میشود که تومن دار مفهوم\nقوم دارا داشته است و شهنشاه هر تومن یعنی شهنشاه هر قوم دلیل مفعول است .\nمثلاً در عصر اعلیحضرت تیمورشاه و زمانشاه يك فر شاعر به تخلص کود یزی در سر زمین قندهار\nو شکار پور زنده گی می کرد مذکور در قالب همین اصطلاح مشهور سه بیت دارد و از\nوفات خاقان اعظم احمد شاه كبير اظهار تاسف می نماید .\nدور تیسمر دشاه در ان شو\nشهنشاه هرم تومن و ر\nعنایت د حق ظهرو رشو\nدوست پښتون ئی په ارمان شو\nدا فغان چو لهر دامن و و\nچه نا ئب ئي شاه تیمور شو\nمستاجر\nاین عنوان در صفحات ۱۷۳ـ۱۷۳ تیمورشاه درانی انشراح یافته است و چون هر عصر\nسلطنت در ظرف امپراطوری درانی شامل این عنوانها و اصطلاحات بوده اند تشریحات\nبیشتر را تکرار دانسته و خواننده را بران صحیفه رجعت میدهیم .\nمواجب مستمری مامورین\nمطالب متعلق باین عنوان باستناد فرمان در صفحهٔ ۱۶۸ تیمورشاه درانی و در این کتاب\nزیر عنوان مدد معاش توضیحات داده شده است .","chars":1797,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0964/00364.jpg","first_page":1,"last_page":700,"title":"Durrat al-zamān fī tārīkh Shāh Zamān درت الزمان فى تاريخ شاه زمان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0964/364","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0964/canvas/364","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0964/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0964_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}