Page 357

(٣٤٦) در وقت سلطنت محمود شاه و شجاع الملک بنامهای نظام الملک و امین الملک و نظام الدوله چند تن از مهمترین رجال عصر درین قسمت وارسی میکردند (١) مستوفی دیوان آملای خاصه این مطلب را تکرار کردیم که در دیوان اعلی سلطنت شعبه ای بنام دفتر خالصه وجود داشت و دفتر خالصه محض مؤظف وارسی کردن امور املاک شخصی شاهنشاه ووکیل ووزیر می بود زیرا جایدادهای اوشان نیز جزاً املاک سلطانی بشمار میرفت و بعضاً از نظر تعظیم مرویان اهل دفتر آنوقت بلفظ دیوان خاصه نیز یاد میکردند . از مستوفیان مشهور و قدم دار و نویسندگان با عزوشان دیوان اعلی شاهنشاهی یک تن حاجی میرزا علی رضاخان موسوی بود چنانچه از شرح حال او حرف زده ایم .مذکور از عصر احمد شاه کبیر تا اینوقت حیات و پیوسته بعهده استیفاء شمولیت داشته و اینوقت بعنوان مستوفی دیوان استیفاء املاک خاصه خطاب میشد . در ضمن سفر اول اعلیحضرت زمانشاه بسوی پنجاب وهند ستان [١٢١٠ هـ ق ] جعفر خان جوانشیر از باعث نرسیدن پول مصارف راحله عریضه ای که بدارالسلطنه کابل تقدیم داشته است اصل همان ورق از جانب میرزاعلی رضاخان موسوی بحضور وکیل الدوله تقدیم گردیده و از اسم وعنوان مستوفی مذکور مفصل متذکر میشود . سرکار نظام بلوکات در زمرۀ مامورین عالی رتبۀ مربوط بدیوان اعلی سلطنت بقر ار اشهاد اسناد معتبر خطی که مکرر بملاحظۀ نگارنده رسیده است شخصی بآن نام رسمیت داشت وعنوان سرکار نظام بلوکات از عمال وضباط بیشتر بوده و حیثت مباشرمالیات و در عصر حاضر بمنزلۀ رئیس دیوان محاسبات شناخته میگردد . وقراریکه فقرات عمده بعنوان فوق اشارت رفته است معلوم میگردد که عمال وضباط ومستحفظ مالیات تحت امر او بوده اند اما در عصر زمانشاه باثبات سند دیگر حاکم مالیات نیز وجود داشت و چنین برمی آید که خواه يك عهده را بهر دو نام شناخته اند وخواه وظائف جداگانه ای داشته اند در همه حال آنها از مامورین مربوط استیفاء ممالك ودر دیوان اعلای سلطنت ملازمت داشته اند . (١) تفصیل گذارش متعلق به عصر سلطنتهای دیگر بعد از زمانشاه دررسالۀ دیوان اعلی اثر نگارنده ارقام یافته است .