Page 356

(٢٤٥) چو از باد اجل نخل وجودت سرنگون گردید بحصن باغ شد شبون که سر و از بوستان رفتی بزیر خاك غبرا گوهر ذاتت چو شد پنهان عیان شد ماتمت اندر میان دوستان رفتی ز بس نیکی که با سادات میکردی بمال و جان بـامید نبی مرسل آخر زمان رفتی (دریغا وای وای) از بهر تاریخـت دبیری گفت (۱) که چون بلبل دل از خون پرز طرف گلستان رفتی ١٢٤٩ ه ق مستوفی از مستوفیان نامدار و کسانی که از عصر اعلیحضرت احمد شاه غازی تا عصر سلطنت زمانشاه غازی پیوسته در امور استیفاء ممالك در دیوان اعلی سلطنت اشتراک داشت میرزا علی رضاء الموسوی از بنی اعمام میرزا عبدالهادی عشرت بود. فرزند بزرگ حاجی علی رضاء موسوی میرزا خلیل خان نام داشت و مذکور وقتی از رتبۀ استیفاء بفو جیداری تبدیل شد ورتبۀ قللراقاسی (سردار غلامان) دریافت اما به تناسب فامیل نویسندگان موسوی تربیت شدگان سلاطین درانی میرزا خلیل خان شخص بی کفایت بود و در هر وظیفه ای که مقرر شد بی کفایتی از خود نشان داد چنانچه میرزا عشرت از شخصش اظهار تنفر مینماید . (٢) فرزندان دیگر حاجی میرزا علی رضاء خان میرزا محمد یوسف و میرزا عبدالرحیم بودند و از زمان احمد شاه غازی تا عصر اعلیحضرت شاه شجاع الملك در قسمت استیفاء اختصاص داشته و میرزا عبدالرحمن بن میرزا عبدالرحیم نیز سررشته دار دفتر استیفاء دیوان اعلی بود. در عصر سلطنت زمانشاه کسی که بعد از وزراء در قسمت دیوان اعلی مرتبۀ بزرگتر از دیگر همقطاران حاصل کرد و مورد اعتبار قرار داده شد ملا عبد الغفار خان جدید الاسلام وحتی در چند ورق فرمان زمانشاه که نگارنده ملاحظه کرده ام در پهلوی مهر او به مقتضاء خاتم کاریزی به نویسان آنروز لفظ استیفاء ممالك اشارت رفته است و در نقش مهرش (عبدالغفار) و گاهی [یاغفارالذنوب] منقور است و همچنان التفات خان خواجه سرا نیز در امور دفاتر شاهنشاهی انسلاک داشت و در شعبات مختلف دیوان اعلی داروغه های مالیات و خزانه چی و صندوق دار و حاکم و ضابط و مهتمم و مستاجر بسیار نفر شامل خدمت بوده اند اما نامدارترین رجال آنعصر بقرار اثبات تاریخ همان چند نفر اند و در بلاد اطراف و اکناف امپراطوری درانی سردار و امین الوجوهات و حاکم مالیات و مستاجر و مستوفی و غیره فرستاده میشدند . (۱) دبیری اسم فامیلی و تخلص يك نفر از شعراء و نویسندگان عصر سلاطین درانی است اما تا ایندم نام او را نتوانستیم دریافت کنیم. و باید رفقای دانش دوست متوجه نام او باشند. (٢) در متن معروضۀ جعفرخان سركشيك نام حاجی علی رضاء خان موسوی به لفظ مستوفی دیوان املاك خاصه مسطور است و در ضمن وقائع و گذارش سال ١٢١٠ ه ق عباس ونقل آن معروضه از نظر گذشت.