Page 29

< ه > در عرصه سه ماه صورت انطباع پذیرفت کتاب درة الزمان ( شرح حال زمانشاه درانی ) که آینة عیان کنندۀ چهرۀ عصر و زمان وداستانهای شامل یکدوره پر افتخار امپراطوری درانیان است انشراح و انبساط مسائل سیاسی واجتماعی و مدنی را که با بسیار یاد داشت های مفصل ومختصر واقتباسات مکرر وابسته میدانیم با آنکه بعض موضوعات از طرف مؤرخان پیشتر ما خذ قرار یافته وفقرات مندرج شهرتی عام بخود گرفته و بیازشما الى منحصر ومكنون بتوسط اسناد ثقه درمحل اثبات رسیده است باز هم بدون غور وتعمق وتطبيق باسناد واقوال ودر یافت ما خذ دیگر با وصفی که اگر سطر وصفحه بنفع وياضرر ما تمام شود بروی همت وعفت قلم که از پوشانیدن حقائق استنکاف میورزیم بعلاوة ادای امانت تاریخی بمراعات خاطر جوانان تاریخ دوست نیز که بجمله های بسيط و مرموز ومبهل قناعت نمیورزند وهم ببا عث ضبط و استحکام فقرات عمده که جز درج خصوصيات محيطی وسیاسی متعلق به پیش آمدهای آنعصر چاره بهتر نیست لابد بخاطر داشت همه افراد ذیحق و بالاخصه نسل جوان مملکت در اوقات طولانی این زحمت بر خود قبولدار شده ویران طبقه ای که جز مطالعه و مراوده در ما خذ مختصر از داشتن این چنین اثر مکمل ومخصوص بدوره زمانشاه بی نیاز نبوده وبخصوصيات زندگانی شهریارونا بغه ای که جوهرا حفاد احمد شاه کبیر و سر آمد مردان صاحب عزم و شمشیر عصر خود است آشنائی كامل نداشته وامروز آرزو دار ند بدریا فت صحت معلومات در هر باب حجاب از چهره های مطالب پوشید ه ولا ينحل بردارند بعقيدة خود م عجا لتاً خدمت خوبی بپای رسیده است و یقین است که فی الحال از باعث کشف رازهای تاریخی بیش ازین مجموعه بهتر در داخل وخارج کشور نتوانند زودتر دستیاب نمایند و به ملحوظی که بر اساس و استحکام تاريخ پر عظمت کشور ایشان الفاظ حدسی و جملات تخمینی عرض اندام نکرده ودر محل روايات ثقه صدمات اشتباهی تولید نکند باز هم نقطة نظر ايشان بطرف متون و احکام فرماندهان مقتدر به مندرجات مهمین اثر نگران خواهد شد ودر مورد عصر پر تحول زمانشاه درانی که ده بار قصد حمله بهند وستان کرده و آخرین عزم او انصرام قطعی بنیاد استعمار در نظر بوده و در هنگام ظهور انقلاب بین المللی بحیث نیرومند ترین پهلوان رزم آرا ء وسياست مدار این سرزمین و یا بعبارت دیگر بطور بزرگترین کشتی بان نام وننگ این مملکت در امواج پر تلاطم سیاست خارجی بيكبارگی وارد شده و برای نجات قوم وبقای استقلال کامل کشور خویش بهترین عزم وثبات نشان داده و نیکوترین سعی بلیغ ومجاهدات بید ریغ بکار برده است چه از نظر برازندگی شخص وچه از نظر اهمیت سیاسی عصر آثار متعددی در تاریخ این دوره بوجود خواهند آورد و باین کتاب و چند مقالات اکتفا نخواهند کرد ولی با آنکه آثار بعد ازین مطابق ذوق مردم روی کار آید بجز تغییر عبارت ووضع صحافت براین اثر امتیاز دیگر نخواهند یافت و میتو ان گفت این قبیل کتب