Page 405

جلد دوم (١٣٠) فحش بزرگی میدهم وباك ندارم واز زمان امیر کبیر تا حال که بندگان اقدس بفضل خدا وند تخت نشین افغانستان است دایم گستاخی دارم و میدارم بعد سرکار والا بخنده در افتاد خیلی بايشك آقاسی مذکور شوخی کردند و مهر و محبت ورزیدند و اهل مجلس جمله بخند ه در آمدند خلاصه کلام سرسخن باز گردیم و از مطلب بازگوییم. باری چون امور مملکت داری هرات تعلق به سپاه سالار حسین علی خان گرفت هر چند مستو فی حبیب الله خان بودند و حاکم ملکی محسوب می شدند لاکن شیوۀ افغانستان باید از دست نرود تعمیر افغانستان از نفاق است باید و شاید بهمان طریقه عمل دارند مختصر کلام سپاه سالار مذکور از کمال عقل و دانش رجوع به آبادی نهاد و شکست و ریخت در دیوار قلعه را تمامی بادرواره خانه بخوبی و درستی تعمیر کرده خصوص خندق اطراف قلعه را با ر دیگر بطرز جدید عمیق کرده و خیلی بزرگ نمودند و اسبابی برپا کردند که به يك روز از آب دریا مملو شود لاکن ظاهر نیست که چه نحو آب از کجا بخندق میرسد از زیر زمین لوله ترتیب کرده آب بخندق میرسد هم چنین بشهر هم سرشته کرده اند هرگاه آب بخواهند بدون ملاحظه می برند واحدی ازین حادثه نمی داند که آب از کجا می آید مدعا آنکه شهر هرات را چون شهری از نو تعمیر نمودند گویا سد سکندر ساخته شد اکنون از حضور سرکار عدالت گستر و یاد شاه رعیت پرور سرکار امیر شیر علی خان سخن کرده شود سرکار اقدمی از ابتدای تخت نشستن افغانستان خیال حرکت بجانب کفر داشتند و متوجه سرشته داری ملک و سپاه بودند لاکن تقدیر در تاخیر می انداخت چنانچه شاعر میگوید : شعر هر چه دلم خواست نه آن میشود هرچه خدا خواست همان میشود واستاد دیگر می فرماید : فرد چون رفته بتقدیر دگر گون نشود يك ذره ازان چه هست افزون نشود چنانکه مدت سه سال در گرفتاری سردار محمد یعقوب خان گذارش یافت که شورش انداخت و مبلغهای کلی مخارج شد و چندین امورات پادشاهی معطل ماند و فرصت دست نداد تازمانی که سردار مذکور محبوس شد و خلقی از زحمت او نجات یافتند و بندگان اقدس آسوده گردیدند بعدازان متوجه افواج نظامی شدند و لشکر هارا از نظر فیض اثر گذراندند خصوص شتریلتن از جوانهای خردسال قبل ازین حسین علی خان سپاه سالار جمع کرده بنام نامی ولیعهد سردار عبدالله خان نام نهاد مکمل نموده بودند چون خرد سال بودند بهر پلتن آخند وملا و سرپرست کامل مقرر کرده بودند که تعلیم خواندن و نوشتن و نماز وروزه و طریقه اسلام و امر ونهی را استادان یومیه تعلیم بدهند چنانچه يك ساعت خواندن ونوشتن و آداب اسلام و يك ساعت قواعد و قانون نظام داری عمل دارند این بود که سالار مامور هرات شدند لاکن این قاعده بمعرفت استادان و سرپرست جاری بود تا اینکه سرکار والا تبار رجوع بنظام وسرشته نظام داری آورده متوجه افواج ظفر شکوه شدند بعدازان ملاحظه کردند که لشکر افغانستان در مقابل فوج دولت برطانیه قلیل است و مقابل نمی آید و اندك میباشد امر کردند که از هر طائفه آدم گرفته داخل افواج