Page 312

علم النفس (٤) پیوسته بشماره ١٢) اثر خامه فاضل محترم هاشم شایق مد ظلهه (٢) میل بحسن : این میل عبارت از يك انجذاب روحی است نسبت به بدایع و مناظر دلچسپ چونکه، بدیعت ودلچسپی جاذبه ایست که از نسبت معین وانتظام الیق در هر چیز نمودار میشود . اسباب زینتی که در سر وگردن يك وحشی و ترتیب شکل هائیکه در بازیچه يك طفل می بینید ازهمین میل فطری ظهور کرده است . هنگام سیر در مقابل يك منظره قدرت که الوان گوناگون و اشکال نواز غریب دارد ممکن نیست که در معنویت هر شخص باندك تامل حیرت عمیق وهیجان لطیفی متولی نشود . این هیجان وحیرت حالت مخصوص است که بعضا کشیده میشود اما از افاده ان اظهار عجز مینماید . این کیفیت بتعبیر ( ان) یاد میشود که حالت مخصوص حسن بوده بتقریر نمیگنجد . میل حسن و تناسب بعضا اثرات غریبی دارد : انتظامات پریشان و بدیعیت های که هرجائی اشیا ومحیط را خواه در الوان باشد وخواه در اشکال بامخیله بدیع کار وذوق لقا انسجام پرست جمع و ترتیب جدید می بخشد و تماشا میکند حتی دیگران را نیز بمفتونیت خود شريك می سازد . یعنی حسن مغشوش وپیچیده انتظام مهم وناقص را بصفا رونق وانکشاف و کمال می اراید . چه حسن عبارت از تناسب است که ذوق علوی مخصوصا انرا در می یابد . این است که ارباب صنایع نفیسه در قالب الوان اوضاع اواز حرکات وسائره نمونه حسنی که درعمق روح شان بحال هیجان ودغدغه است افاده میکنند . یعنی در اظهار او میکوشند . اگر این میل مثل حق طلبی بفعالیت وانکشاف دراید هر حس را در قالب حسن و هر حرکت را بوضع تماشا خواهد اورد و وشکل دلفریبی خواهد داد . بالجمله ازهمین میل است که صنایع نفیسه نام تماشاخانه انتظام بوجود امده بطوری ترقی کرده که از هر پهلوی ان شعبه ظریف دیگری تشکیل یافته است . این حسن که موضوع بحث ماست عبارت از تناسبی نیست که در چشم میان اعضا محسوس باشد . ازقبیل صباحت وجه وضاثت بشره جمال بینی حلاوت چشمان ملاحت دهان طرافت لسان وسائره . اینحا حسن هائیست که برای نفس مادی منظور است . جائی جامی همین معنی را در لوائح چنین بسته است : از لطف قد صباحت خد چکسی در سلسله زلف جعد چکسی ازهر طرفی جمال مطلق تابان ای بیخبر ازحسن مقید چکسی مگر حسن نفس علوی که هم خود منبع ان است وهم جویای ان عبارت از تناسبی است که ذوق سلیم ازان با بتواسطه لذات روحانی اخذ وتلذذ و افاضه میکند . چه ذوق استعدادی است که کمال ادراك را در همه تجربیات و اشراقات داشته میباشد .