Page 352

شعر العجم حصه چهارم ۳۴۷ آن زبانی که درین مثنوی ها مشاهده می شود از چند صد سال باینطرف کاملاً متروک گردیده است لہذا نا موجود بودن آن چندان سخن تعجب انگیزی نیست لکن حقیقت این است که آنها هر چه که بودند ما بعد از طلوع آفتاب شاهنامه می بایست که فروغ امثال آن مانده نمی توانست - بعد از فردوسی این امر علانیةً بنظر آمده که به پیش آفتاب چراغ افروختن بے فائدہ است لہذا تحریر داشتن مثنویہائے رزمیه موقوف گردید - چون نظامی زور طبیعت خود را اداره کرده نتوانست و همت خود را نباخته سکندر نامه نوشت و درین از شبه نیست که بطرز خویش یک کتاب لا جوابی را تحریر داشته است لکن باز هم در بین قطره و دریا فرق است به تقلید نظامی دیگر شعراء نیز سکندرنامها و شاہنامہ ہا را تحریر داشتند ولی ہمہ آنها محض نقالی بوده اند - مخلص اینکه رزمیه و واقعه نگاری بر شاہنامه ختم گشت لکن چون این دائره وسعت زیادی داشت شاخهای زیادی از آن منشعب گشت و مثنوی یک وسعت زیادی را حاصل نمود و در مثنویهای بیشماری در چیز تحریر