Page 247

شعرالعجم حصہ چہارم ۲۴۲ است ـ که خودش مشتعل میشود و چشمه ایست که سراسر خود می جوشد ـ و برقی است که ذاتاً شعشعه پاشی میکند و با صله و انعام و داد و گرفت و تحسین و آفرین .. ـ سروکاری ندارد ـ نظر باین ناکامی می بائیست که از شاعری مدحیه کلاً دستبردار میشدند ـ ولی دون همتی و سفله طبعی بجائی آن یک طریقه بد دیگری را ایجاد کرد ـ که در موقع نرسیدن انعام اولاً توسط اشعار یاد آوری و تقاضائی انعام را میکردند ـ و اگر با وجود یاد دهانی هم انعامی باوشان اکرام نمیشد ـ به هجو گفتن ممدوح خود می پرداختند ـ چنانچہ انوری به ممدوح خویش میگوید ـ ؎ سه بیت رسم بود شاعران طامع را یکی مدیح دوم قطعه تقاضائی اگر بداد سیوم شکر ور نه داد هجا ازان دو بیت بگفتم و گر چه فرمائی کمال اسمعیل هجو را آله کامیابی قرار داده میگوید : هر آن شاعری کو نه باشد هجا گو چو شیریست چنگال و دندان ندارد اولاً هجو تا بدرجه شوخی و ظرافت محدود بود ـ مثلاً شاعری در هیچ خداوند تعالیٰ روح یک نفـ من کاره ده نـ لہذا ای خدا یا مرا عزل کن لیکن ا ازدیاد کرد ـ کـ و محل تاسف وسیله همین اصلی شاعری می شود * وقتیکه نفری دیہا ـ مینویسند ـ در سله چون ندار و ہر درجه دیہـ پست فطرتی برائی آنها صـ