Page 180

شعر العجم حصه چهارم ۱۷۵ تمام خصوصیتهای هر دوره را سراغ نموده معلوم کنند- نه تنها آن اشیا را هویدا و نشان بدهد- که بطور سطحی و سرسری به نظر می آید- بلکه اصل حقائق و آن چیزهای را که در ته و ماتحت آنست- و بر آن نگاهائی عمومی نمی افتد- و به همراه آن وجوه و اسباب همان خصوصیات را نیز ظاهر و هویدا کند که یعنی چه طور پیدا شده؟ و چگونه یکرنگ به رنگ دیگر تبدیل شده است-؟ اگر چه شعر یک چیز غیر مادی است- ولی همراه مادیات قدم بقدم رفتار دارد- این یک قاعده عمومی است- وقتیکه کدام قوم ترقی میکند- ابتداءً تمام اشیاء خوراک پوشاک، جائی، اسباب، آرایش، وضع و قطع شاں بے تکلف و ساده می باشد- رفته رفته نفاست، لطافت، و تکلف در بین شان پیدا شده روز بروز ترقی و ازدیاد میکند تا اینکه این تکلفات از حد اعتدال متجاوز گردیده نهایت کثرت و وسعت را پیدا میکند- و در عین همین وقت از ترقیات باز مانده قومیت و ترقیات خود را برباد فنا میدهند مثلاً در ابتدائی برائے بود و باش خانهای نے وخس پوش و دیوار ہائے خامی را اتخاذ میکنند و باز آنرا بعمارت پخته تحویل داده متعاقباً حصص مختلفی برائے آن از قبیل خانه