Page 140

۱۳۵ شعر العجم حصۀ چهارم ازین قطعه ظاهر میگردد ۔ که اگر در مبالغه حسنے بوجود می آید ، بنا بر مداخله تخییل است ، در آن نه ازین سبب است ،که آن دروغ و یا مبالغه مے باشد ، در برخی از مبالغه ہا دیگر کدام یک از محاسن شاعرانه بوده موجب خوبی آن میگردد ، مثلاً در مبالغه کمزوری و لاغری این شعر : ؎ تنم از ضعف چنان شد که اجل جست و نیافت ناله هرچند نشانہ او که در پیرهن است درین شعر مبالغه حسنے را پیدا کرده است ، بلکہ این خوبی حسن ادا است ، این مقصد را که از استماع ناله وجود جسم معلوم شده مے تواند ، اینقسم ادا کرده که گویا ناله یک ذی روحی است ، که سراغ جسم را باجل میدہد ، الغرض اگر زیاده غور و کاوش بعمل آید ، معلوم مے گردد ، هر قدر اشعار مبالغه که مقبولند ، در آن اضافه بر مبالغه دیگر خوبی ہانیز موجود است و در واقع علت مقبولیت آنہم بواسطه همان محاسن است ، درین بحث یک غلطی دیگر ازین سبب واقع مے شود ، که انواع شاعری مختلفند و لحاظ انواع آن کرده نمی شود ، شعر بر دو قسم منقسم است (۱) تخیلی (۲) غیر تخیلی شعر العجم حصۀ چهارم از مولانا شبلی