Page 111

سراج النجم حصه چهارم ١٠٤ افاده همان مطلب را میکند ، ولی رتبهٔ شعر تنزل می یابد ، اگر بنظر غور بدرستی دیده شود ، سبب آن از خصوصیت لفظ نی ، بلکه از اثر معنی است ، یعنی در معنی "دجله" نسبت بچشمه زیاده تر وسعت موجود است ، زیرا که اطلاق چشمه بر آب کم و تنگ کرده میشود و بر خلاف آن "دجله" نام دریای بزرگ است ، هم چنین در حقیقت "زورق" و کشتی نیز فرق موجود است ، بنا برین عظمتی که در بین "زورق" و دجله هویدا است ، بملاحظه معنی می باشد نه از حیث لفظ! این اعتراض تا بیک جای صحیح است ، ولی اولا بسیاری از الفاظ این چنین اند ، که در معنی آنها نی ، بلکه در صورت و آواز آنها یک رفعت و شانی موجود می گردد ضیغم و شیر معناً بالکل یک چیزند ، لکن از حیث عظمت الفاظ صراحتاً فرق آن ظاهر است علاوه برین در امثال این الفاظ حیثیت لفظی بانداره غالب گردیده است که گویا آن رفعت فقط از جهته معنی پیدا شده است تا هم سامع اینطور میداند که این عظمت تنها از اثرات الفاظ است لهذا اثرات ، اینطور الفاظ را نیز بطرف الفاظ منسوب باید کرد-