Page 100

۹۵ شعر العجم حصہ چہارم نہایت مشکل بلکہ ناممکن است، زیرا کہ آن یک چیز ذوقی است و ادراک صحیح آن فقط بواسطۀ ذوق صحیح شدہ می تواند ، و پیرایہ آن در ہر محل علیحدہ است ، و باندازۀ غیر محصور میباشد کہ نہ شمار تمام اجزای آن کردہ میشود و نہ در آن یک قدر مشترکی پیدا میگردد ، لہذا جہتہ ذہن نشین نمودن مفہوم جدت ادا، سوا ازیں دیگر تدبیری بخاطر نمی رسد کہ امثال متعدد آن را تقدیم کردہ نشان دادہ شود ، کہ خیال اصلی چہ بودہ است ؟ و آنرا در پیرایۀ جدید چگوہ ادا کردہ اند ؟ و جدت ادا چہ اثری را دراں تولید کردہ است ، چند امثلہ آن را ما در ذیل می نگاریم ۱؎ زخمها برداشتیم و فتحها کردیم لیک ہرگز از خون کسی رنگین نشد دامان ما خیال اصلی این بودہ کہ اکثریہ اتفاق مقابلۀ ما با حریفان فن افتادہ است ، و مردم بما نسبت ہای خوب و بدی نموده ، بد زبانی ہا کردہ اند ، لکن ما از صبر و سکون کار گرفتہ تا اینکہ رفتہ رفتہ سکۀ علم و فضل ما بر دلہای مردم منقش گردید، حتیٰ کہ حریفہای نیز قایل (۱) نزد کسانیکہ در شعر ضرورت وزن نمی باشد آنہا ہر بیانی را کہ بہ پیرایۀ شاعرانہ باشد شعر میگویند