Page 332

۳۲۷ چون نیست درین مردم دنیاہلی نتوان گفتن ہر انچہ در خاطر ماست خیلی افسوس است کہ بسی اسرار نادرہ و حقایق عجیبہر تنگ گیری ظاہر پرستان ، در گور سینہ ہا دفن ماندند . امروز عصر آزادی است مگر درینوقت آن حقایق و اسرار بدیعہ کجا ؟ سخنان عامیا و گپ ہای بازاری بر زبان جاری ست . مگر از آن چہ سود ! آنچہ در کار است نتوانی تو گفت آنچہ میگوی تو خود در کار نیست خیام و اوروپا حیرت است کہ قدر خیام را بہ نسبت مشرق ارو پا بیشتر شناختہ .. و لازم ہم ہمین بود . چہ ہا ! خیالات خیام با روپائیان ط مج سرای آزادی کہ در باب قوانین بین اخلاق از اثر حکومت بر طانیہ حاصل شدہ سخنی اسپشتہ مطلب خیز سبحان اللہ چہ نیت نیکے چہ فیصلہ عادلانہ !!! آزادی دادن فرنگیہا در خصوص طبع طبعیات ساختن بلاد و بہا در باب اخلاق امر طبیعی است کہ بردین آن و اخلاق حسنہ اعتقادی ندارند مگر در تمام ہندوستان یک اقدام چنان دریافت شدہ کہ حکومت ممدوحہ مؤلف در خصوص قانون خود ہم کسی را آزاد داشتہ کہ در رسالہ الہندوہ کہ زیرا درات خود مولف شایع میشد یک مضمون حقایقی متعلق جہاد از کسی شایع شدہ بود خود مؤلف کہ شیدای آزادی است قلم او را شکستاندہ و گلوی او را خفہ کردہ بر آستانہ حکومت کدام درجہ جبہ سائی کردہ بود فیا آن گریہا، آنقدر قہرہا آن تپک و دو از سبب آزادی و آن حرکات سفیہانہ در راہ نشر حریت مشروعہ بود ؟ ایا درین موضوع عرض میتوانیم کرو لم تقولون ما لا تفعلون ؟ (منصور غفر عنہ مترجم)