Page 304

۲۹۹ آن باده خوشگوار بر دستم نه آن ساغر چون نگار بر دستم نه آن می که چو زنجیر بپیچد سر خود دیوانه شدم بیار بر دستم نه نه لایق مسجدم نه در خور کنشت ایزد داند گل مرا از چه سرشت نه دین و نه دنیا و نه امید بهشت چون کافرستر در دوزخم و چون قحبه زشت نسخته مفلس کافر مفلس قحبه زشت رو هر دو از دین و دنیا محرومند. برای محروم دین و دنیا تمثیلی ازین بهتر بدست نمی آید - بی ثباتی و عبرت انگیزی دنیا - موضوع بزرگ شعرای نامدار بی ثباتی دنیا و عبرت زابودنش میباشد. گل سرایئ ناز سعدی حافظ ابن یمین ناصر خسرو سحابی نجفی همین مضمون است . در حقیقت موجد این مضمون خیام است بلکه آنرا بدرجه رسانید که شعرای بلند پایه مثل (سعدی وحافظ) هم براهیکه او نشان داده میروند - قطع نظر از پند اندازه زور شاعری اش هم از آن حاصل میشود - خیام این مضمون را صدها ادا میکند لیکن کمال اینست که هر بار بقوت تخییل خود یک پیرایه تازه موثری ایجاد میکند که گویا یک خنجر تیز و تازه است که بر دل خطها میکشد