Page 199

١٩٤ از ایشان توجه بر جزئیات ضروری نمیدانند و برخی ضرورت را میشناسند لیکن چون طبیعت شان فطرت شناس نیست نظر شان جزئیات دقیقه را اصلاً ادراک کرده نمیتواند ، یا ادراک جزئیات هم حاصل است لیکن قدرت کلام بمرتبۀ که تصویر واقعه را کانه بهو بکشند ندارند بدینوجه یا اصل سخن بصورت اصلیه‌اش ادا کرده نمیتوانند و یا زیر دامن استعارات و تشبیهات پناه جسته صورت حال را مسخ میکنند، شما ندیده اید که فردوسی هیچ وقت بگرد استعاره نمیگردد، و صرف بتشبیهات قریبه دست میزند و مجاز را ندرتاً استعمال می نماید، سبب این نفرتش عجز ش نیست بلکه چون می بیند که امور مذکوره بر چهرۀ واقعه نقاب انداخته خط و خال اصلیۀ آنرا مستور می سازند ابداً بگردشان نمیگردد – ملاحظه شود مثلاً واقعه این است که «خاقان چین در میدان جنگ بر فیل سوار آمده و رستم کمند انداخته او را از فیل برزمین انداخت» فردوسی آنرا بدین عبارت ساده ادا می نماید – چو از دست دشمن رها شد کمند سر شهریار اندر آمد به بند