Page 42

۳۷ ترکستان در تابستان چون هواها رو بگرمی گذاشت، برفها و یخچالهای بالای کوه آب میشود و بدین واسطه آب رودها افزوده، فیضان میکند. این رودها از جاهای خیلی بلند، بطرف پستی به شدّت جاری گردیده، چون بوادی ترکستان رسیدند، شدّت خود را گم کرده، بآرامی روان میشوند. اینک بدین جهت سنگریزه، ریگ گل و آهک های زیادی را از بلندیهای کوه و از بین راه نشان با خود میآورند و این مادّه ها در گلوگاههای رود جمع شده، کم کم بالا میآیند و جزیره ها و نیزارها را ایجاد مینمایند. اینک در چنین زمین هائی که از مادّه های رودی حاصل شده است، زراعت بخوبی بعمل میآید. قسم بزرگ رودهای ترکستان آبهای خود را بدریا های بیرونی نمیریزند. بلکه در خود ترکستان صرف مینمایند (مگر نهر آتژه ک که بحر خزر جاری میشود). نهرهای ترکستان، نسبت بسطح ترکستان مساوی تقسیم نیافته اند. مثلاً در طرف غرب ترکستان نهر هیچ موجود نبوده، طرف شرقش از نهرهای گوناگون پُر میباشد.