Page 173

١٦٦ موافق اعتقاد مادیین (دهریه) این اجزا قوت وحرکت از ازل دارند بناءً علیه این همه تغییرات از ذات شان بوجود آمدند و ضرورت خالق یا صانع یا محرک (از خارج) نه افتاد این وحدت وجود مذهب دهریه واهل ماده استام حضرات صوفیه قائلش نیستند. ولی نزد شان اینقدر محقق است که هرچه هست یک ذات است و موجود است دیگر همه شئونات او هستند ۱۳ ازین کیفیته این مسئله آنقدر مشکل میشود که برای تعبیر ان الفاظ یافت نمیشود برای تحقیق این مسئله تجلیات شیخ محی الدین اکبر ا در رساله ۱۴ ۱ در حین قائل کثرت وجودات اند نه قایل وحدت وجود، اجزاے بطلمیسی که نزدشان اصل عالم یک ذره نیست بلکه ذرات لاتعد ولا تحصی اند یک اسم که عددش نامحدود باشد همان واحد شد میتواند بلی ! آن همه را ماده می نامند لیکن بیا و کردن امور کثیره بلفظ واحد انها را یکی نمیشوند، مثلاً ما نام مخلوقات را عالم میگویم این اسم کثرت مخلوقات بوحدت بدل نمیشود. وحدت لفظ ماده عالم فرضی است بدرد کاه حقیقت بارندارد (انصاری) ۱۳ بلی همینطور است. عقیده وحدت وجود از عقیده (متریالیزم) ما فرق دارد، ایشان خالق را و ذرات و موجودات حمل و فرع دانسته بدون ذات خالق جداگانه نمیداند. اهل وحدت میگویند صرف یک موجود است و دیگران تعینات و شئونات اوست. وحدت وجود در تمام کائنات دیگرو جودی را نمیشناسد حتی میگوید وجود صرف برائے یک ذات است و دیگران باین صفت هم متصف شده نمیتوانند چه بسیاری از سلف باین مسلک بوده اند ما نمی توانیم تنقیدی انقدر از ات تصمیم کنیم، الا اگر بطوری که بیدل گفته راهی دهیم چه نقص خواهد داشت همه کثرت شد همواری وحدت همچون خیالات از شخص تنها موجود نامست باقی توهم + از عالم خضر و تا مسیحا (سلجوقی)