Page 311

(۳۰۶) آثار وجود دارد بسا غزلهای خواجه که در ترکیبات و مضامین یکه چنگی توارد بمدیگر انند غزلیاتیکه به کلام از نوشته کی اردوی تتبع سلمان گفته شده جابجا کثرت توارد واقع دارد که به یکلام ایشان را به اشتباه می اندازد، ولی شان صورت اشتباه آورده تا حد یکه بعضی بعضی غزلها را بهر دو دیوان می بینیم و فرق در یک نقطه هم نمی یابیم، و بسیار مناسب که در بعض تذکره ها مذکور است که دیوان حافظ و خواجو و سلما نویسندگان انجا با یک دیگر خلط کرده اند، کلام حضرت خواجه را با خواجو و دیگر شخاص موازنه کردن ضرورت نیست که بگویم که به تقابل خواجه کسی را زبان بیان نبوده بلکه ظاهر است که کلام سلمان و خواجو بنسبت کلام خواجه نام و نشانی ندارند، ایا تاریخ شاعری یک بار جوره می میداند که مدارج ترقی تدریجی شاعری آشکارا باشد اینکه واقعه است که خاکه سعدی و خواجو و سلمان را نقش خیال حافظ پردا وارایش نمود لہذا شعر العجم این امر را فریضه خود دانشت که امتیاز باهمی و تدریجی و ترقی شانرا کاملا واضح سازد، از عصر سعدی تا خسرو و حسن در غزلیات بیشتر جذبات و معاملات عشق و غاشیه