Page 853

معارف محقق دورهٔ درخشان نادر شاهی را که انوار درخشندهٔ آن پرده های اوهام را از هم دریده بچشمان شان تجلی میکند شناخته و فهمیده اند که ترقی و تمدن شرافت و افتخار : سعادت و استراحت و الحاصل هر گونه فضائل و رجحانیت يك ملتی که باوج تکامل ارتقا مینماید از طریق معارف و منحصر به معارف است با ذوق و شوق مفرط و سر شاری در ادخال طفلهای خود بمکاتب يك بر دیگر سبقت جسته و همچنان متعلمین بر خلاف سابق که در رفتن بمکتب بی میل و متنفر بودند فیض معارف را درك نموده با يك عشق و ذوق معنوی مکتب را حسن تلقی مینمایند ، و جان طور سایر تربیه جسمی و روحی را در نصاب تعیلمیم بر اصول و قواعد صحیحه مقرر فرموده است . اما دیگر افراد ملی را از فضلا و دانشمندان محیط ما واجب و فریضه ذمه است که ایقاظ نموده از اهمیت و نتایج کثیر المنافع تربیه بدنی که اولین وسیقهٔ در سلاسل احتیاجات فردی و اجتماعی است متبقبه ساخته و تشویق بدهند تا باین مهم با نظر سطحی و بی مبالات ندیده بفرض اینکه جسم و دماغ را برای هر کاری تقویه کرده مستعد بسازند ، خود را با يك نوع تربيه و ورزشی مثل پیاده گردی و غیره ریاضت های بدنی کهمربده معتاد نمایند ، تا قوت و نیروی بازو و افکار صحیح و سالم بتوانند وظایف وجدانی خود را اجرا و حوائج خویشتن را تأمین کرده باشند گفتیم وظایف وجدانی خود را اجرا تحصیل وتکمیل علم متعسر و دشوار است ، بقوام همدیگر نوع کارهای که طبعاً متقاضی قوه است از دشوار دشوارتر است ، چه بدیهست اگر وجود صحیح وقوی نیست اشخاصیکه ضعیف البنيه وعليل مزاج و نحيفند اولاً به نسبت ایند که اجراء تحمل آنرا مافوق اقتدار وتوان خویش تصور می کنند قدم نمیگذارند ، فرضاً قدام نمایند با العاقبه نمیتوانند از عهدهٔ آن بر آمده باشند درین صورت بداهتاً از تهیه حوائج معيشت مايوس و در انتظام امور حیاتی شان اختلال حادث شده اسیر پنجهٔ کابوس و هیولای بد بختی میشوند ما نسبت به متعلمین مکاتب خویش از توجهاتهٔ حکومت صحیح ومعارف پرور خود که یگانه آرزو ونقط غایهٔ نظریات واقصای آمالش جز ترقی وتعالی مملکت و تربیه مادی ومعنوی ما ملت نیست مطمئنیم طور یکه اساس معارف را در مبانی صحیحه تأسیس و استوار نموده نصاب دروس وتعالیم اطفال مارا بر روی ناموس وشعایر مذهبی طرح ریخته است چنانچه بدوره های ساق نظر باینکه معارف آنوقت بر مبنای صحیح و شعائر دینی تشیید نگردیده جز تقلید بی ثمر ولا یعنی فاده وانتاجی نداشت افراد ملت معارف را یک نوع بدعت پنداشته دخول فرزند و طفال خود را در مکاتب ماشهد نفرت و استکراه تلقی نموده اباً میورزیدند ، واينك که مزایای شماره ٤٥و٤٦ صحيفه ٦ نمایند ، بلی : زیرا چون حقیقت نوع شریف انسان و حیات وی طبعاً اجتماعی و هم از انجا که احتیاجات و لوازم حیاتی انسان زیاد بوده هر یکی نمیتوانست با الشخصه تمام آن احتیاجات خود را تهیه بنماید لهذا هر فردی از افراد جامعه بشری به معاونت همدیگر مکلفیت و هر شخصی از هیئت اجتماعیه ديناً و وجداناً بالذات مامور شد که خدمتی را اشغال و بتأمين حصهٔ و بقا یکدیگر و تکمیل موجبات و وسائل رفاه و آسایش هم تعاون نماید ، چنانکه در قرآن پاک صاحب لولاك این آیه شريفه ، ليس لا انسان لا ما سعی ، فرموده شده برای ما مسلما نان بهترین دلیلی است که خداوند عظم الشأن به مقتضای حکمت بالغه خویش انسان را بکار کردن و سعی که مفہومش همان خدمت اجتماعیه میباشد مکلف ساخته ، خود کسی ازین امر پهلو تهی و شانه خالی کرده و جود خود را بار دوش سائرین نموده از حاصل رنج و زحمت دیگران تعیش کند نه تنها بهمین کفایت میتواند که او را بی حمیت و بی ننگ و غیرت بنامیم بلكه در ایضاء وظایف جامعه خائن گفته میشود . البته برای اینکه انسان وظیفه ایمانی و وجدانی خودش را ایفا کرده انسان حقیقی باشد قوهٔ جسمی و دماغی لازم بوده و جهته اینکه جسم و دماغ را پرورش داره مستعد بساود از تربیه بدنی نا گزیر است . سید احمد شاه ( بوزارت عدليه ) مجله پنجم