Page 120

شماره (٧) اشتراك سالانه ١٢ افغانى محصول پوسته ٢ " خارجه ٢٠ فرانك أنيس محل (١٠) اداره : کابل جاده ارک مؤسس و نگارنده مسئول محي الدين تأسيس ١٣٠٦ ٢ سنبله ١٨ جوزا ١٣١٠ مسئوليت در کار با آنکه نه می توان انگار نمود ، انسان در اوضاعی خود و در سایه اشنائی با علم و عرفان بانداره رسیده توانسته است که بداند وظیفه چیست و وظائفی را که حیات و اسرار زندگی در جامعه بشر بر او تحمیل می نماید کدام است . معہذا ما نمی شود بگوئیم که همین قدر برای بودن انسان براه راست کفایت میکند و در کار ابدی وظائف يك محرك كامل شده می تواند واقعاً اگر چنین می بود پرس و چون ، تفتیش و تحقیق ، و سؤال و جواب به کلی از بین بر خواسته ، هیچ کس نه می توانست از کسی در باب امور حیاتی سؤالی کند و يك هيئت حاکمه برای سرکوبی و منع قامات مخالف مسئوليت حیاتی افراد وجود نه می داشت و با المقابل هیئت حاکمه در دنیا در نزد ملت به صورتی از صور مسئول واقع نه می شد . شاید اگر دقت کنیم همین مسئله نه هيچ كاه يك ملت و مملکت در تحت ادارۀ يك هيئت حاکمه مطابق امال ایشان پیش نرفته است برای مقاومت می کنند که مسئولیت در حیات اهمیت زیادی دارد و اگر وجود نه می داشت شاید در امور سيئات سکته های زیاد واقع میگشت . جرم و جنایت و تقصیر که در نتیجه عدم مسئولیت بيا عدم معرفت آن واقع میشود چیزیکه مخصوص انسان نه مزیت گر نهای عقل و حس محاکمه و قضاوت را مالك است. و گمان نه می کنم در میان نه عملان حیوانات يا اگر برگات موقعی برای خود داشته باشند . یعنی تا را انسان می تواند محرم جانی و مقصر شود . وحيوانات ديگر نه مجرمی دارند و نه جنایتی و نه محاکمه و قضاوت می شوند نه تحت محاکمه می آیند، و نه در شكنجه مجازات می یابند. و این خصوصیت جرائم در طبقه موجودات انسانی برای نهایت می کند که هم چنانکه جرم وجنایت در بین طبقه وجود دارد و مثال هستی آنرا در حیات روزانه خود به کثرت مشاهده نموده ایم و مبینم مسئولیت و جوابدهی نیز باید موجود باشد يعنى انسان با وجود دارائى عقل و شعور بلند تر از حيوانات نمیتواند کاملاً از هر گونه غفلت و سهل انگاری در واجبات انسانی خود پای بوره تمام امور خود را به صحت و به صورت حقانی اجری کند . و گردن خود را از زنجیر اسارت مقتضیات سوء شهوانی رهائی بخشد چون با چشم باز باطراف خود نظر کنیم می بینم هر کاری که در دنیا اجری می شود در نتیجه مسئولیت است اگر يك شخص تمام روز قوای و مساعی خود را صرف پیش بردن کاری میکند ، تا در نتیجه آن چیزی بنفع يا حبيب خود پیدا کند ، بری مسئولیتی است که در نزد خود یا خانم و طفل خود یا افراد دیگر عائله خود دارد . اگر يك شخص به عبادت می گراید ، محض جهت مسئولیتی است که قرار مقررات دینی در نزد عالم بالا و در مقابل خدای خود دارد . اگر يك مصنف کتابی تصنیف می کند محض برای مسئولیتی است که در نزد جامعه بشری دارد و بدین وسیله گریبان خود را ز چنگ آن مسئولیت وا می رهاند اگر علمای اعلام و بزرگان دنیا کشفیات حیرت انگیز در علوم و فنون نموده اند هر کدام به طرزی برای ادا نمودن وظیفه بوده است که وجود آنرا در مقابل خود احساس نموده اند ، و مقصودت خود را