Page 104

صفحه ٥ ( شماره ٦ ) جلد پنجم ابو علی سیناست ، چون با ایشان رو برو شدم او گفت من چیزی نمیدانم دانم وهوس دارم که چیزی از حساب بخوانم ، عجب داشتم و بیرون آمدم گرفتم چون چیزی نمیداند چه بدیگری آموزد . حکیم وقتیکه در مصر بود و برگشت در فارس و افغانستان از طرف علما با خشونت تلقی شد چه او را منسوب بمذهب اسماعیلیه میشمردند و برخی از علمای تند مزاج متهم بتکفیر و زندقه و الحادش میکردند تا اینکه وطن خود را گذاشته بماراوان فارس سفر نمود ومدتی در آنجا اقامت نمود . متأسفانه در آنجا نیز علما بطرف واقع شدند و حکیم به ترك آنجا پرداخته بخراسان آمد . در خراسان تکفیر او تکفیر تر شد از ان رو از بلخ به بدخشان حرکت نموده و در قریه یمکان بعزلت و گوشه نشینی انس گرفت ، در تمام این مشقات و مسافرت ها تنها برادر عزیز او ابو سعید رفیق منحصر بفرد حکیم بود . اکثر تألیفات حکیم در همین مدت انزوا در بدخشان موجود فی الخارج گردیده چنانکه شاهکار ـ جاوید حکیم کتاب زاد المسافرین او در ٤٥٣ هجری به قریه یمکان تألیف شده است . علل تکفیر حکیم نه تنها حسادت علما بوده ، بلکه اگر بتوان بقول آتشکده وهفت اقلیم اعتماد نمود ، حکیم در مصر بوزارت منصوب وهدف رشك بعض علما گردیده معروض اتهامان کفر آمیز شد ، لهذا در بغداد پناه برده و در آنجا نیز بوزارت نایل شد ، خلفا او را مامور تعودۀ البشارت بعالم ملاحده اسمعیلیه رفته و بیعت آنها را بنام ناصر خلیفه اسلام اخذ نماید . ولی حکیم را خلیفه ملاحده شناخته محبوس و بالاخره مجبور تعوذ تفسیری بقرآن موافق عقاید و ایمان ملاحده مرقوم نماید ، حکیم هم در حال مجبوریـت بیـنگار ش در داد ، تفسیر او در بلاد اسلامیه تشهیر و اسباب تکفیر او گردید ، اما مطالعه کتب و وجد دین ، حکیم نخواسته ، میزان مقتدر تدین و صفای اعتقاد ریشه و مدنیه اش را مدلل مینماید حکیم در حکمت الهی از انشای جهان در عهد خود منفرد و ممتاز بود ، کسانیکه زاد المسافرین او را مطالعه کرده و از الهیات سررشته بدست دارند ، دانسته اند حکیم چنان خواسته است مباحث حکمیه و نظریین فلاسفه را با آیات متبنات قرآنیه تطبیق نماید حتی حکیم در توحید نظریات ابن زکریای رازی که از فلاسفه مشهور فارس است خیلی هم طراق تعصب پیموده است . حکیم در مدیح این کتاب خود میگوید . ز تصنیفات من زاد المسافر که معقولات را اصل است و قانون اگر بر خاك افلاطون بخوانند ثنا خواند مرا خاك فلاطون حکیم در معقولات و منثورات خوشی خود را فاطمی ومحبت مینامید . تصانیف حکیم کتب ذیل است که بعضاً معلوم و در دست رس مردم آمده و بعضاً هنوز مجهول است : زاد المسافرین . روشنی نامه . سعادت نامه . وجه دین ، سفر نامه دیوان اشعار بستان العقول . خوان اخوان . دلیل المتحيرين . اما آنچه مجهول است اینها هستند : اکسیر اعظم در منطق (یا ) فلسفه قانون اعظم در سحر و علوم فوق لطيفه دستور اعظم در فقه کنز لحقایق. رساله در علم نو ماییان . ( این رساله را غول هفت اقلیم حسب وصيت حكيم ابو سعيد برادرش بعد از فوت او با نیستی آتش زده باشد . ) تفسیر قرآن ملاحده رساله المستوفی در فقه و بقول صاحب قاموس الاعلام این رساله المستوفی موسوم بوده است . و الحاصل حکیم فاضل در غار کوهی قریه یمکان بقول تقويم التواريخ در سال ٤٨١ هجری بسن ۸۷ سالگی از سرای فانی بدار باقی شتافت رحمه الله عليه رحمته واسعه . ( اشیا )