{"book":"adl0789","page":104,"text":"صفحه ٥ ( شماره ٦ ) جلد پنجم\n\nابو علی سیناست ، چون با ایشان رو برو شدم\nاو گفت من چیزی نمیدانم دانم وهوس\nدارم که چیزی از حساب بخوانم ، عجب\nداشتم و بیرون آمدم گرفتم چون چیزی\nنمیداند چه بدیگری آموزد .\nحکیم وقتیکه در مصر بود و برگشت\nدر فارس و افغانستان از طرف علما با خشونت\nتلقی شد چه او را منسوب بمذهب اسماعیلیه\nمیشمردند و برخی از علمای تند مزاج\nمتهم بتکفیر و زندقه و الحادش میکردند\nتا اینکه وطن خود را گذاشته بماراوان\nفارس سفر نمود ومدتی در آنجا اقامت\nنمود . متأسفانه در آنجا نیز علما بطرف\nواقع شدند و حکیم به ترك آنجا پرداخته\nبخراسان آمد . در خراسان تکفیر\nاو تکفیر تر شد از ان رو از بلخ به\nبدخشان حرکت نموده و در قریه یمکان\nبعزلت و گوشه نشینی انس گرفت ، در\nتمام این مشقات و مسافرت ها تنها برادر\nعزیز او ابو سعید رفیق منحصر بفرد\nحکیم بود .\nاکثر تألیفات حکیم در همین مدت\nانزوا در بدخشان موجود فی الخارج گردیده\nچنانکه شاهکار ـ جاوید حکیم کتاب\nزاد المسافرین او در ٤٥٣ هجری به قریه\nیمکان تألیف شده است . علل تکفیر\nحکیم نه تنها حسادت علما بوده ، بلکه\nاگر بتوان بقول آتشکده وهفت اقلیم\nاعتماد نمود ، حکیم در مصر بوزارت\nمنصوب وهدف رشك بعض علما گردیده\n\nمعروض اتهامان کفر آمیز شد ، لهذا در\nبغداد پناه برده و در آنجا نیز بوزارت\nنایل شد ، خلفا او را مامور تعودۀ البشارت\nبعالم ملاحده اسمعیلیه رفته و بیعت آنها را\nبنام ناصر خلیفه اسلام اخذ نماید . ولی\nحکیم را خلیفه ملاحده شناخته محبوس\nو بالاخره مجبور تعوذ تفسیری بقرآن\nموافق عقاید و ایمان ملاحده مرقوم نماید ،\nحکیم هم در حال مجبوریـت بیـنگار ش\nدر داد ، تفسیر او در بلاد اسلامیه\nتشهیر و اسباب تکفیر او گردید ، اما\nمطالعه کتب و وجد دین ، حکیم\nنخواسته ، میزان مقتدر تدین و صفای\nاعتقاد ریشه و مدنیه اش را مدلل مینماید\nحکیم در حکمت الهی از انشای جهان در\nعهد خود منفرد و ممتاز بود ، کسانیکه\nزاد المسافرین او را مطالعه کرده و از\nالهیات سررشته بدست دارند ، دانسته\nاند حکیم چنان خواسته است مباحث\nحکمیه و نظریین فلاسفه را با آیات\nمتبنات قرآنیه تطبیق نماید حتی حکیم در\nتوحید نظریات ابن زکریای رازی که از\nفلاسفه مشهور فارس است خیلی هم\nطراق تعصب پیموده است . حکیم در\nمدیح این کتاب خود میگوید .\nز تصنیفات من زاد المسافر\nکه معقولات را اصل است و قانون\nاگر بر خاك افلاطون بخوانند\nثنا خواند مرا خاك فلاطون\nحکیم در معقولات و منثورات خوشی\n\nخود را فاطمی ومحبت مینامید . تصانیف\nحکیم کتب ذیل است که بعضاً معلوم\nو در دست رس مردم آمده و بعضاً هنوز\nمجهول است :\nزاد المسافرین . روشنی نامه . سعادت\nنامه . وجه دین ، سفر نامه دیوان اشعار\nبستان العقول . خوان اخوان . دلیل\nالمتحيرين . اما آنچه مجهول است اینها\nهستند :\nاکسیر اعظم در منطق (یا ) فلسفه\nقانون اعظم در سحر و علوم فوق لطيفه\nدستور اعظم در فقه کنز لحقایق. رساله\nدر علم نو ماییان . ( این رساله را غول\nهفت اقلیم حسب وصيت حكيم ابو سعيد\nبرادرش بعد از فوت او با نیستی آتش\nزده باشد . ) تفسیر قرآن ملاحده رساله\nالمستوفی در فقه و بقول صاحب قاموس\nالاعلام این رساله المستوفی موسوم\nبوده است .\nو الحاصل حکیم فاضل در غار کوهی\nقریه یمکان بقول تقويم التواريخ در\nسال ٤٨١ هجری بسن ۸۷ سالگی از\nسرای فانی بدار باقی شتافت رحمه الله عليه\nرحمته واسعه .\n\n( اشیا )","chars":2800,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00104.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/104","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/104","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}