Page 990

صحیفه (۱) سال چهارم شماره (۹) قیمت سالیانه در دارالسلطنة كابل ۸ روپیه کابلی در اطراف داخله مملکت با اخراجات داک ۱۰ روپیه کابلی در خارج مملکت با اخراجات داک ۱۰ روپیه انگلیزی بهر پانزده روز یکبار نشر میشود قیمت يك نسخه آن در کابل یکپایسی است (اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود) سراج الاخبار افغانستان ۱۳۲۹ مدير و محرر مسئول محمود طرزی اداره سراج الاخبار و مطبعه در ماشینخانهٔ دار السلطنة (کابل) همه امورات تحریریه به اداره خانه بنام مدیر فرستاده میشود تاریخ ۱۵ صفر سنه ۱۳۳۳ تاریخ انگریزی ۲ جنوری تاریخ شمسی ۱۱ جدی ۱۲۹۳ ❊ صنایع پر بدایع ❊ الکتريک = کارخانه برقی جبل السراج — اندر حضرت مأمون عجيل السراج — در افتتاح یکی از مخلوقات غرایب آیات ذات اقدس خلاق کائنات جل جلاله قوت خارقه نمای «الکتريک» است که آنرا به اصطلاح ملك عزيز ما «قوت برقی» ميگويند. الکتريک يکمادهٔ سيال فعاليست که ماهيت حقيقی آن را عقل و ذهن بشر هنوز کما حقه هو ادراك نتوانسته است. بلی ! بمليارها چيزهای خارقه نمای در ارض و سما، و عوالم سفلا و عليا موجود است که عقل قاصر بشر از ماهيت حقيقی آن نی، بلکه از موجود بودن آن نيز هنوز خبر ندارد. ماده پرستانی که تنها عقل و استدلال را پيروی کرده، و در هر چيزی ماده را فعال مطلق شناخته، و از آثار فعال لما يريدیٔ مالك الملكوت عظيم الشان چشم پوشی کرده اند - اگرچه باستدلالات عقليهٔ خود شان با يکدرجه بر حقايق اعراض اشياء علم آورده توانسته اند - ولی هيهات که آنهمه استدلالات تنها در عوارض بادر کل ماده بکنه ماهيت حقيقی آن يکقدم از قدم برداشته نتوانسته است. اين است که الکتريک نيز چنان يك سيالهٔ غرايب اساله ايست که از تأثيرات خارق العاده آن بسی چيزهای محير العقول پديدار گشته و ميگردد، و عالم مدنيت استفاده های عجيب و غريبی نيز از ان نموده و مينمايد. ولی باز هم ماهيت حقيق آن هنوز سراسر مجهول مانده، و مانند ماهيت حقيقی «ضياء» و «حرارت» طبيعيون را به پسی فرضيات و استدلالات در انداخته است. مثلا يك پارچهٔ كهربا، بايك پارچهٔ لاك، بايك پارچهٔ بلور وغيره را چون بر يك قماش پشمی بماليم و بر ريزهای کاغذ و خاشاك نزديك کنيم ميبينيم که آن ريزه های خس و خاشاك با پرزه های کاغذ بسرعت و شدت تمام بآن لاك باره يا كهربا يا بلور می چسبد. با آهن پاره امل مانندی که آنرا «آهن ربا» میگویم چون بسوزن يا پرزه های آهن نزديك سازيم می بينيم كه بيك قوت عجيبه آن سوزن يا پرزهٔ آهن به آن آهن ربا ميچسبد. آيا آن اجسام دست و پنجه پيدا کرد که آن چيزها را در ربود؟ آيا كهربا و آهن ربا مرغی شد که بمنقار خود آن چيزها را برچيد؟ نی. نی؟ اين همان قوت سيال جوال فعاليت که آنرا قوة الکتريکيه، يا رقيه، يا مقناطيسيه ميخوانند. اين قوت نه رنگ دارد، نه جسم دارد، نه بو دارد، نه وزن دارد که به آن چيزها ديده شود، يا شناخته شود يا بدست گرفته شود. حالانکه اين قوت در همه اجسام طبيعيهٔ صلب مايع، غاز موجود است، و تأثيرات خوارقه نمای آن بواسطه های ذلك و تماس و حرارت و معاملات کيميويه بحركت آمده ظاهر و هويدا ميگردد که باز هم سبب اصلی اين مسئله را هيچ کس نميداند که آيا اينواسطه ها بچه صورت موجب تحريك الکتريک ميشود و خود آن قوت نابود موجوده چه چيز است؟ ششصد سال پيش از ميلاد عيسی عليه السلام هيچ اثری ازين قوة بديعة الکتريکيه بساکنان کرهٔ زمين معلوم نبود اول بار کسيکه به اين قوت پی برد «ارسطاليس» نام حکيم يونان بود که از عقلای سبعهٔ حکمای يونان شمرده ميشد، و قبل از ميلاد عيسی عليه السلام به ٦٤٠ سال در «فنيکه» تولد يافته بود. و پيش از ميلاد به ٥٤٨ سال وفات يافته است. حکيم مشاراليه يك پارچه كهربائی داشت که يکروزی برای پاك کردن آن را از يك لكه که بران حاصل شده بود با پلاس پارهٔ پشمی که در بر داشت مالش داده بر زمين گذاشت. ديد که بعضی خس و خاشاك بسوی آن كهربا دويده با آن چسبيدن گرفت. ازين حال حيرت وراد ستاده