{"book":"adl0616","page":990,"text":"صحیفه (۱)\nسال چهارم\nشماره (۹)\n\nقیمت سالیانه\nدر دارالسلطنة كابل ۸ روپیه کابلی\nدر اطراف داخله مملکت\nبا اخراجات داک ۱۰ روپیه کابلی\nدر خارج مملکت\nبا اخراجات داک ۱۰ روپیه انگلیزی\nبهر پانزده روز یکبار نشر میشود\nقیمت يك نسخه آن در کابل یکپایسی است\n(اوراقی که درج نشود اعاده نمیشود)\n\nسراج الاخبار افغانستان\n۱۳۲۹\n\nمدير و محرر مسئول\nمحمود طرزی\nاداره سراج الاخبار و مطبعه\nدر ماشینخانهٔ دار السلطنة (کابل)\nهمه امورات تحریریه به اداره خانه\nبنام مدیر فرستاده میشود\n\nتاریخ ۱۵ صفر سنه ۱۳۳۳\nتاریخ انگریزی ۲ جنوری\nتاریخ شمسی ۱۱ جدی ۱۲۹۳\n\n❊ صنایع پر بدایع ❊\n\nالکتريک = کارخانه برقی جبل السراج — اندر حضرت مأمون عجيل السراج — در افتتاح\n\nیکی از مخلوقات غرایب آیات ذات اقدس خلاق کائنات جل جلاله قوت خارقه نمای «الکتريک» است که آنرا به اصطلاح ملك عزيز ما «قوت برقی» ميگويند. الکتريک يکمادهٔ سيال فعاليست که ماهيت حقيقی آن را عقل و ذهن بشر هنوز کما حقه هو ادراك نتوانسته است. بلی ! بمليارها چيزهای خارقه نمای در ارض و سما، و عوالم سفلا و عليا موجود است که عقل قاصر بشر از ماهيت حقيقی آن نی، بلکه از موجود بودن آن نيز هنوز خبر ندارد. ماده پرستانی که تنها عقل و استدلال را پيروی کرده، و در هر چيزی ماده را فعال مطلق شناخته، و از آثار فعال لما يريدیٔ مالك الملكوت عظيم الشان چشم پوشی کرده اند - اگرچه باستدلالات عقليهٔ خود شان با يکدرجه بر حقايق اعراض اشياء علم آورده توانسته اند - ولی هيهات که آنهمه استدلالات تنها در عوارض بادر کل ماده بکنه ماهيت حقيقی آن يکقدم از قدم برداشته نتوانسته است.\n\nاين است که الکتريک نيز چنان يك سيالهٔ غرايب اساله ايست که از تأثيرات خارق العاده آن بسی چيزهای محير العقول پديدار گشته و ميگردد، و عالم مدنيت استفاده های عجيب و غريبی نيز از ان نموده و مينمايد. ولی باز هم ماهيت حقيق آن هنوز سراسر مجهول مانده، و مانند ماهيت حقيقی «ضياء» و «حرارت» طبيعيون را به پسی فرضيات و استدلالات در انداخته است. مثلا يك پارچهٔ كهربا، بايك پارچهٔ لاك، بايك پارچهٔ بلور وغيره را چون بر يك قماش پشمی بماليم و بر ريزهای کاغذ و خاشاك نزديك کنيم ميبينيم که آن ريزه های خس و خاشاك با پرزه های کاغذ بسرعت و شدت تمام بآن لاك باره يا كهربا يا بلور می چسبد. با آهن پاره امل مانندی که آنرا «آهن ربا» میگویم چون بسوزن يا پرزه های آهن نزديك سازيم می بينيم كه بيك قوت عجيبه آن سوزن يا پرزهٔ آهن به آن آهن ربا ميچسبد. آيا آن اجسام دست و پنجه پيدا کرد که آن چيزها را در ربود؟ آيا كهربا و آهن ربا مرغی شد که بمنقار خود آن چيزها را برچيد؟ نی. نی؟ اين همان قوت سيال جوال فعاليت که آنرا قوة الکتريکيه، يا رقيه، يا مقناطيسيه ميخوانند.\n\nاين قوت نه رنگ دارد، نه جسم دارد، نه بو دارد، نه وزن دارد که به آن چيزها ديده شود، يا شناخته شود يا بدست گرفته شود. حالانکه اين قوت در همه اجسام طبيعيهٔ صلب مايع، غاز موجود است، و تأثيرات خوارقه نمای آن بواسطه های ذلك و تماس و حرارت و معاملات کيميويه بحركت آمده ظاهر و هويدا ميگردد که باز هم سبب اصلی اين مسئله را هيچ کس نميداند که آيا اينواسطه ها بچه صورت موجب تحريك الکتريک ميشود و خود آن قوت نابود موجوده چه چيز است؟\n\nششصد سال پيش از ميلاد عيسی عليه السلام هيچ اثری ازين قوة بديعة الکتريکيه بساکنان کرهٔ زمين معلوم نبود اول بار کسيکه به اين قوت پی برد «ارسطاليس» نام حکيم يونان بود که از عقلای سبعهٔ حکمای يونان شمرده ميشد، و قبل از ميلاد عيسی عليه السلام به ٦٤٠ سال در «فنيکه» تولد يافته بود. و پيش از ميلاد به ٥٤٨ سال وفات يافته است. حکيم مشاراليه يك پارچه كهربائی داشت که يکروزی برای پاك کردن آن را از يك لكه که بران حاصل شده بود با پلاس پارهٔ پشمی که در بر داشت مالش داده بر زمين گذاشت. ديد که بعضی خس و خاشاك بسوی آن كهربا دويده با آن چسبيدن گرفت. ازين حال حيرت وراد ستاده","chars":3282,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00990.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/990","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/990","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}