Page 977

شماره ۸ پس ازین خدمت گرانقیمت عمومیه اش از وظیفه مخصوصه اش که دارد هیچ کام صاحبان عقل و اذعان و مالکان فکر و ادمان به آسانی انکار نمیتوانند که و فن تصویر و ترسیم یاد کارهای بس کهنه فرسوده تاریخی را کاهو در نظر انسان جلوه گر میسازد، بار و دور افتاده را از دیدن یک قطعه عکسش در دیده محبت دمیده تجسم میدهد ، عالم صباوت را در شباب و شیخوخیت به نگاه عبرت و آه حسرت تشکل مینماید، فراموش را به خاطر و غایب را حاضر میگرداند با آن که در اسلام به فن تصویر هیچ پایه تقدیر نهاده و هیچ و قرو اهمیتی به آن نداده اند ولی باز هم مسلمانان از استعمال بعضی اسباب مصوريكه صنعت مال غیر بوده دست باز نداشته اند. چنانچه در بسیار خانهای مسلمانان چنین ملبوسات و مفروشاتی که بران تصاوير حيوانات، وانسانها و بافته یکمیدان محار به ثبت و نقش بوده یافته شده اند. چنانچه میگویند که در عهد خلافت و خلیفه مقصر ، عباسی در دار الخلاف بغداد يكفرش منقش بالتصوير موجود بود که بر آنصورت بزیدین ولید اموی و شیرویه شاه ایران نیز ثبت بود و همچنین فرشی که نزده ام المستعین ، نام زنی منقش و ملونی که با تصاویر مزین میبودند نیز رواج داشتند . تصاویر زمانه گذشته که از طرف حکمای فن ادراك واكشاف کردیده اند اکثر عبارت از صورتهای میباشد که بردیوارها و لوحه های سنگین حک شده باشند و با هیکل های مجسم بعضی ذی روح میباشند که بر معبدها و یا کدام عمارتهای شاندار اسب کردیده باشند وبايك نقش و نگار رنگین بافته شده میباشد که مراد از آن توضیح وتصوير نمو من بعضى واقعات و مناظر باشد تا حدی که تاریخ اسلام ما معلومات میتوان داد هیچ گاه تراشیدن چنان هیکلهای مجسم که از ان بحث راندیم در مسلمانان رواج و رسم نداشت وله در یکی از معابد و مساجد مقدسه شان منصوب نمودن چنان مجسمه و اتصاویر شنیده و یا دیده شده ولی از نقطه نظر تاریخ اینقدر ثابت است. که مسلمانان در عهد خروج و ترقی خودها که دور تهذیب و تمدن شان گفته میشود در شهرهای بسیار شهیر ممالک خود شان مانند و قرطبه ... عز ناطه . . . طليطله ، ، و اشبيليه ، و و بغداد » مجسمه های حیوانات و هیکلهای سوار انرا جانجا نصب کرده بودند چنانچه در اوایل عصر چارم اسلام قصر برا كه خليفه و المقتدر بالله عباسی ساخت بهمچنین زیب و زینت مزین بود. و به سببیکه در ان درخت مصنوعی بیا ایستاده و بالای شاخهای طلائی آن پرندگان بسیار خوشصورت وضع شده بودند بنام و قصر دار الشجره موسوم بود که بر یک طرف آن درخت عالی پخت تصویر های سوارا نیکه عقدهای طبیعی شان تشکل داشتند موجود بود. وقبل ازین خلف خلیفه، هارون رشید، ( صندال ها ) یعنی کشتهای کوچکی که برای تفریح و تفرج سیر دریای و دجله ، ساخته بود به اشکال حيوانات مختلف آنرا تصنيع و تشکیل داده بود. و همچنان قصر زیت حصر براه که خليفة الناصر ، تعمیر نمود نیز به مارها و از درها سال چهارم صفحه ۸ و کنجشکهای طلائی مزین کردیده بود و محلات شاهی ، عرباطه و « اشبیلیه، نیز بانواع تصاویر آراسته و پیراسته بود و بعد از ان می فاطمیه و در قاهره، این را تقلید و تعقیب نموده تصویرهای مجسم بار قبل از عنبر و طلای احمر ساختند و به این مصرف مسرفانه خود شان بسیار کسب غرور و فخر نموده و به این طریق همکنان را روت و توانگری خود نشان میدادند. نقل است که والامر بالله . نی فاطموی براب حوضی یک عمارت تفریحی ساخته بود که از ان جا منظر صفا کستر حوض بخوبی معلوم میشد و در ان بی تخته های چوبین روغن داده شده که سطح دیوار ها را پوشیده و برای تصویر های هر یک از شعرای موجود آ زمان ثبت و قید گردیده بود کار شده بودند و روزیکه، آمر، به قصر مذکور داخل شد و شعرا قصاید مدحبه خود شانرا به حضور تقدیم کردند امر فرمود که بك يك محفظه سر بمهر نجاء نجاه اشرفی را بر تخته که در پهلوی صورت هر شاعر خلانده شده گذاشته و هر يك رفته از تخته مذکور محفظه العام خود را بردارد. همچنین از دیگر بسیار مفروشات و پرده های زریفت عهد سلطنت و خاندان فی فاطمیه و ذکر میشود که نام زنی وان تصاویر سلاطین و مشاهیر کار شده و برهر تصویر اسم صاحب وجود داشت نيز بالتصاوير رنگين ملمع و مرصع بود ظروف تصویر و ایام حکومتش درج میبود. قدیم ترین یاد کار های زمانه اسلام را که از بعضی آثار عشیقه اسلامی دستیاب شده اند همانا هیئت يك ، مجلس قضاء ( محكمة قاضی ) است که پریک دیوار خرابهای قصر، الحمرا، که در هر نامه کاین بود مثبوت است. غیر از تصویرها و یا مجسمه های انسانی و حیوانی را که بیان کردیم بسی از تصاویر دیگر مانند خریطه های جغرافی و یا مناظر میدانهای محاربه در کتابهای قدیم عهد اسلام یافته میشوند چنانچه در يك كتاب استخری که بنام ، کتاب الاقاليم ، مسمی و در فن جغرافیا و تصنیف عصر چهارم هجرت است بسی تصاویر خریطه های ممالک و دریاهای عالم موجوده است و همچنان کتاب تعبية الحيوش. که از فن حرب و عسکری بحث میراند نیز متعلق ترتیب صفوف ونقل وحركن عسكر ويعنى آلات حرب تصاویر و نقشه های متعدديرا مالک است [ این کتاب در سال ۱۸۸۰م از عربی بزبان الماني ترجمه و شایع شده است ] علاوه بران در کتابهای علم طب وتشريح وتصوير نمودن حكايات وقصص تاریخی و غیره نیز که در عصرهای ابتدائی اسلام ساخته شده اند متعلق هر فن تصاویر مناسب آنها یافته میشوند بهر صورت فن تصور ورسامي بات صنعت بسیار با اهمیت و معتد بهای عصر حاضر نیز شمرده میشود در منوقتها نیز این فن را اهل غرب بس ترقی داده و در راه سهولت و صحت آن کوشیده فن عکاسی و زینکو گرافی را ایجاد و استنباط کرده اند که بعالم معارف يك نفع و فایده کثیری از ان رسانیده توانسته اند درین وقتها اخبارهای که در عالم قابل قدر وقیمت دیده میشوند همانا اخبارها ورسائل مصور است و تصویر با اخبار بس لازم و ضرور است زیرا تصویر نیز یکنوعی از خبر است که انسا نرا از دیدن خود ریک منظره منظور صورت يك شخص مشهور که در عمر خود آنرا ندیده باشد واقف میگرداند ( عبد الرحمن محرر اداره )