{"book":"adl0616","page":977,"text":"شماره ۸\n\nپس ازین خدمت گرانقیمت عمومیه اش از وظیفه مخصوصه اش\nکه دارد هیچ کام صاحبان عقل و اذعان و مالکان فکر و ادمان به\nآسانی انکار نمیتوانند که و فن تصویر و ترسیم یاد کارهای بس کهنه\nفرسوده تاریخی را کاهو در نظر انسان جلوه گر میسازد، بار\nو دور افتاده را از دیدن یک قطعه عکسش در دیده محبت دمیده تجسم\nمیدهد ، عالم صباوت را در شباب و شیخوخیت به نگاه عبرت و آه حسرت\nتشکل مینماید، فراموش را به خاطر و غایب را حاضر میگرداند\nبا آن که در اسلام به فن تصویر هیچ پایه تقدیر نهاده و هیچ و قرو\nاهمیتی به آن نداده اند ولی باز هم مسلمانان از استعمال بعضی اسباب\nمصوريكه صنعت مال غیر بوده دست باز نداشته اند. چنانچه\nدر بسیار خانهای مسلمانان چنین ملبوسات و مفروشاتی که بران\nتصاوير حيوانات، وانسانها و بافته یکمیدان محار به ثبت و نقش\nبوده یافته شده اند. چنانچه میگویند که در عهد خلافت و خلیفه\nمقصر ، عباسی در دار الخلاف بغداد يكفرش منقش بالتصوير\nموجود بود که بر آنصورت بزیدین ولید اموی و شیرویه شاه\nایران نیز ثبت بود و همچنین فرشی که نزده ام المستعین ، نام زنی\nمنقش و ملونی که با تصاویر مزین میبودند نیز رواج داشتند .\nتصاویر زمانه گذشته که از طرف حکمای فن ادراك واكشاف\nکردیده اند اکثر عبارت از صورتهای میباشد که بردیوارها و لوحه\nهای سنگین حک شده باشند و با هیکل های مجسم بعضی ذی روح\nمیباشند که بر معبدها و یا کدام عمارتهای شاندار اسب کردیده باشند\nوبايك نقش و نگار رنگین بافته شده میباشد که مراد از آن توضیح\nوتصوير نمو من بعضى واقعات و مناظر باشد تا حدی که تاریخ اسلام\nما معلومات میتوان داد هیچ گاه تراشیدن چنان هیکلهای مجسم که\nاز ان بحث راندیم در مسلمانان رواج و رسم نداشت وله در یکی\nاز معابد و مساجد مقدسه شان منصوب نمودن چنان مجسمه و اتصاویر\nشنیده و یا دیده شده ولی از نقطه نظر تاریخ اینقدر ثابت است.\nکه مسلمانان در عهد خروج و ترقی خودها که دور تهذیب و تمدن\nشان گفته میشود در شهرهای بسیار شهیر ممالک خود شان مانند\nو قرطبه ... عز ناطه . . . طليطله ، ، و اشبيليه ، و و بغداد »\nمجسمه های حیوانات و هیکلهای سوار انرا جانجا نصب کرده بودند\nچنانچه در اوایل عصر چارم اسلام قصر برا كه خليفه و المقتدر بالله\nعباسی ساخت بهمچنین زیب و زینت مزین بود. و به سببیکه در ان\nدرخت مصنوعی بیا ایستاده و بالای شاخهای طلائی آن پرندگان\nبسیار خوشصورت وضع شده بودند بنام و قصر دار الشجره\nموسوم بود که بر یک طرف آن درخت عالی پخت تصویر های سوارا\nنیکه عقدهای طبیعی شان تشکل داشتند موجود بود. وقبل ازین\nخلف خلیفه، هارون رشید، ( صندال ها ) یعنی کشتهای کوچکی\nکه برای تفریح و تفرج سیر دریای و دجله ، ساخته بود به اشکال\nحيوانات مختلف آنرا تصنيع و تشکیل داده بود. و همچنان قصر\nزیت حصر براه که خليفة الناصر ، تعمیر نمود نیز به مارها و از درها\n\nسال چهارم\nصفحه ۸\n\nو کنجشکهای طلائی مزین کردیده بود و محلات شاهی ، عرباطه\nو « اشبیلیه، نیز بانواع تصاویر آراسته و پیراسته\nبود و بعد از ان می فاطمیه و در قاهره، این را تقلید و تعقیب نموده\nتصویرهای مجسم بار قبل از عنبر و طلای احمر ساختند و به این مصرف\nمسرفانه خود شان بسیار کسب غرور و فخر نموده و به این طریق\nهمکنان را روت و توانگری خود نشان میدادند. نقل است که\nوالامر بالله . نی فاطموی براب حوضی یک عمارت تفریحی ساخته\nبود که از ان جا منظر صفا کستر حوض بخوبی معلوم میشد و در ان\nبی تخته های چوبین روغن داده شده که سطح دیوار ها را پوشیده\nو برای تصویر های هر یک از شعرای موجود آ زمان ثبت و قید\nگردیده بود کار شده بودند و روزیکه، آمر، به قصر مذکور داخل\nشد و شعرا قصاید مدحبه خود شانرا به حضور تقدیم کردند\nامر فرمود که بك يك محفظه سر بمهر نجاء نجاه اشرفی را بر تخته\nکه در پهلوی صورت هر شاعر خلانده شده گذاشته و هر يك رفته\nاز تخته مذکور محفظه العام خود را بردارد. همچنین از دیگر\nبسیار مفروشات و پرده های زریفت عهد سلطنت و خاندان فی فاطمیه\nو ذکر میشود که نام زنی وان تصاویر سلاطین و مشاهیر کار شده\nو برهر تصویر اسم صاحب وجود داشت نيز بالتصاوير رنگين ملمع\nو مرصع بود ظروف تصویر و ایام حکومتش درج میبود. قدیم ترین\nیاد کار های زمانه اسلام را که از بعضی آثار عشیقه اسلامی\nدستیاب شده اند همانا هیئت يك ، مجلس قضاء ( محكمة قاضی )\nاست که پریک دیوار خرابهای قصر، الحمرا، که در هر نامه کاین\nبود مثبوت است. غیر از تصویرها و یا مجسمه های انسانی و حیوانی\nرا که بیان کردیم بسی از تصاویر دیگر مانند خریطه های جغرافی\nو یا مناظر میدانهای محاربه در کتابهای قدیم عهد اسلام یافته\nمیشوند چنانچه در يك كتاب استخری که بنام ، کتاب الاقاليم ،\nمسمی و در فن جغرافیا و تصنیف عصر چهارم هجرت است بسی\nتصاویر خریطه های ممالک و دریاهای عالم موجوده است و همچنان\nکتاب تعبية الحيوش. که از فن حرب و عسکری بحث میراند نیز\nمتعلق ترتیب صفوف ونقل وحركن عسكر ويعنى آلات حرب تصاویر\nو نقشه های متعدديرا مالک است [ این کتاب در سال ۱۸۸۰م\nاز عربی بزبان الماني ترجمه و شایع شده است ] علاوه بران در\nکتابهای علم طب وتشريح وتصوير نمودن حكايات وقصص تاریخی\nو غیره نیز که در عصرهای ابتدائی اسلام ساخته شده اند متعلق\nهر فن تصاویر مناسب آنها یافته میشوند\nبهر صورت فن تصور ورسامي بات صنعت بسیار با اهمیت\nو معتد بهای عصر حاضر نیز شمرده میشود در منوقتها نیز این فن را\nاهل غرب بس ترقی داده و در راه سهولت و صحت آن کوشیده\nفن عکاسی و زینکو گرافی را ایجاد و استنباط کرده اند که بعالم\nمعارف يك نفع و فایده کثیری از ان رسانیده توانسته اند درین\nوقتها اخبارهای که در عالم قابل قدر وقیمت دیده میشوند همانا\nاخبارها ورسائل مصور است و تصویر با اخبار بس لازم و ضرور\nاست زیرا تصویر نیز یکنوعی از خبر است که انسا نرا از دیدن خود\nریک منظره منظور صورت يك شخص مشهور که در عمر خود\nآنرا ندیده باشد واقف میگرداند ( عبد الرحمن محرر اداره )","chars":4938,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00977.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/977","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/977","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}