Page 95

صفحه ۱۲ آن صرف کرده است بیشتر باشد. یعنے برای ساختن یک چیزیکه ده روپیه صرف کنده همه حال باید که آن چیز از ده روپیه بیشتر قیمت پیدا کند . و اگر این چنین نباشد مخارج و انتصار که براے حاصل کردن ثروت صرف نموده با قیمتے کہ ازان حاصل شده برابر آمده از مبادلہ وقیمت هیچ مره ثروت حاصل نمیشود. مثلا یک کشت کار، یا یک ماشین خانه والا اگر ده هزار روپیه بر زراعت و یا کشمیره بانے و یا غیره چیز صرف کند، و بمقابل آن خرج و صرف خود ده هزار روپیه غله و متاع حاصل کند نه ثروت و توانگرئے شخص خود آن صنعت کار، و نه ثروت عمر رسیده جینے کے دوران زندگانے او را در بیرونی میگیرد. و اگر مصارف و مخارج بر قیمت حاصله آن بیشتر آید در آنحال هم ثروت شخصیۀ خود صنعت کار و هم ثروت عمومیه جمعیت نقصان و کمی پیدا میکند . و این حال تنها بیک نوع صنعت مخصوص نیست، بلکه ازین سبب که از صنایع مختلف در هر صنعت بظهور می آید مثلاً چنان گمان نشود که چیز هائیکه از یک ماشین خانه بیرون می آید یعنی که ان چیز های خام گران تر فروخته میشود از آنرو صنعت ماشین داری از زراعت یعنی کشت کاری بیشتر موجب افزونی ثروت و توان گر ے میشود. نی بلکه حاصل کردن توان گرئے یک ماشین خانه والا نیز علیه ما نسبت حاصل کردن توان گرئے کشت کار است مثلاً یک کشت کار است که بر گندم، گاو، و زحمت کشی هر قدر قیمتی صرف کند اگر از ان قیمت صرف کرده خود بیشتر قیمت حاصل نکند گویا ثروت حاصل نکرد . کذالک اگر یک ماشین خانه دار ے نیز از قیمتی که بر ساختن کارخانه ، و آوردن آلات و ادوات ، و اجرت مزدور کاران و خرید اری اشیای خام و غیره صرف میکند غابر صفحه ۱۳ بیشتر از ان قیمت صرف کرده گی خود قیمت حاصل نکند گویا توان گرمی را بدست آورده نتوانست. پس ازین یک بخوبی معلوم گردید که افزونی گرفتن توان گرے و ترقی صنایع به همین قواعد و نظامیکی بیان گردید تابع بوده خواه یک شخص باشد و خواه یک قوم میباید که را یا در پی کارهائے بیفتند که توان گرے را نتیجه دید، و چیز اسے فایدہ مند بوجود آرند که از قیمت صرف کرده خود بر سر قیمت حاصل کند. فصل سوم اقسام صنایع صنعت ها، در اول امر بر سه قسم تقسیم میشود : اول (کشت کاری) بنام دیگر (صنایع اورجینه) و دوم ( اشیا سازی ) و سوم ( سوداگری ) . یک قسمی از افراد بنی نوع بشر از زمانهای بسیار قدیمی به کشت کاری و زمین داری کوشش در کار زراعت پیشه گرفته و روی زمین را بکشته و شدیار کرده و پارو دادن آباد کرده انواع حبوبات و نباتات و حیوانات را پرورانیده و پسپر مانده ازان رو هم بدفع احتیاجات خود کامیاب شده و اضافه هم از قیمتی که صرف کرده اند بیشتر قیمت حاصل کرده بصورت مبادله توانگری پیدا کرده اند که این صنعت را ( زراعت ) یعنی کشت کاری پیشه کنند و باین صنعت را ( صنایع ارضیه ) نیز میگویند که معدن کنی، و شکار ماهی ، و بریدن چوب را از جنگل نیز داخل به این صنعت نموده همه را ( صنایع ارضیه ) گفته اند . ( باقی دارد ) بر مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریرات مدیر و سر محرر سراج الاخبار باهتمام الحاج عبد الخالق سر دفتر مکتبها - خانه دار سلطنت کابل بقلم میرزا محمد جعفر قنداری طبع شد