Page image — the source of record
Machine transcription
صحیفه ۳ سال چهارم شماره ۵
از بسیار وقتهاست که ما را بخود مغرور ساخته در کشت و کار تخم شرشف و ساختن شمع چربو سراسر ما را به اهمال و غفلت رهبری نموده است. تپل شرشف در قیمت از تپل خاله با کم نمی آرد. شمع ریزان چربو معدوم کردیده اند آیا چه باید کرد؟ هیچ شبهه نیست که بتاریکی نشسته نمیتوانیم. ضرور يك چيزی باید کرد. اولاً این را باید کرد که از صحیفهٔ کتاب ذهنها و فکرهای خود کلمهٔ « غیر ممکن » را محو و حک بکنیم. ذاتاً از معتقدات ماست که کلمهٔ « غیر ممکن » بجز « شريك باریتعالی جل و علی » بر دیگر چیزی اطلاق نمیشود. کائنات همه ممکناتست، پیدا شدن معدن تیل خان يك چيز غیر ممکن شمرده نمیشود. در جهت های هرات و آب ایستاده موجود بودن این معدن بتواتر شنیده شده است. اهل کار آنرا از باکو و قفقاز بدست آوردن و استفاده کردن غير ممكن يك چيزى نیست. ولی این یک چیزیست که بوقت محتاج است. دم نقد در کشت وزراعت تخم شرشف، واصلاح وترقى معصر ها — یعنی جواز خانه ها — ی آن کوشش ورزیدن لازم است. شمع ریزی هیچ يك كار مشکلی نیست، بجرأت تمام میگویم که اگر همان شمعهای چربوئی پنجاه شصت سال پیش ازین، از همان وقت تا بحال در باب اصلاح وترقى أن يك تشويق وتحريك وجدوجهد جدى وحقيقي میشد هیچ شبهه نیست که از وقتهای وقت درجهٔ شمعهای خارج را پیدا میکرد. قند کابلی از قند اروسی در شیری چه با کم می آرد اگر مقصد سفیدی، و براقی، و بزرگی آن باشد ممکن است که بيك کمی توجه و صرف همت حاصل آید. اساس شیشه سازی در وطن عزيز ما مبذولست. برای شفاخانهٔ ملک شیشه ها در معمل — یعنی دستگاهای شیشه سازی کابل ساخته شده است. پس اگر در اصلاح و ترقی و وسعت دادن آن معملها، و تشویق و تجسير کاریگران آن و وضع سرمایه و تشكیل شركت سعی و غیرت بکار برده شود — اگرچه بدرجهٔ بلورهای اعلای اوروپا نباشد — باز هم بدرجهٔ دفع احتیاج برای ارسی و در وازه ها شیشه بروی کار خواهد آمد. در خصوص کاغذ درینجا چیزی نمیگویم. زیرا چون تصور عدم و جود آنرا بخاطر می آریم حیات خود را — یعنی زندگیٔ سراج الاخبار افغانیه — را در تهلکهٔ ممات می بینیم. ازانرو دست ما میلرزد، حواس ما ابتر میشود، قلم ما میگیرد! در خصوص انشاءالله مقالهٔ مخصوصهٔ جدا گانه خواهیم نوشت. والحاصل ترقی صنایع داخلی بسیار ضرور والزم واهم شمرده میشود. این حرب عمومی اوروپا هم يك درس عبرت، و هم يك میدان استفاده و فرصت است، درس عبرت از ین است که محتاجان صنایع آنها بدانند که اگر بك وقتی از اوقات، بنابريك سببی از اسباب هرگاه اموال و اشیای ما يحتاج ما از انطرف ها نیاید چه خواهیم کرد. میدان استفاده و فرصت این است که چون در چنین وقتی که دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما اعلان بیطرفی فرموده و باهیچ طرف هیچ سروکاری نداریم، و دیگران هم بجان خود گرفتارند. هیچ نباشد چنگ نسبت به اصلاح و ترقى صنايع داخلي و انتظامات ملکی زدن ضرور است. روی سخن ما در خصوص ترقی صنایع داخلی بسوی توانكران ملك ماست که انها را بر تشکیل شرکت ها و وضع نمودن سرمایه ها در باب اینگونه کارها تشویق میکنیم اگرچه بعضی کنه عقلان موجود خواهند بود که این سخنان ما را از جملهٔ خرافات و هذیان میشمارند. و ناشدنی میدارند، واگر وجدان شان تا یک درجه قبول هم بکند، ولی غرور نفسی شان از تنزل بقبول آن باز میکند. البته عار باید بکنند ! يك اخبار والا چيست که سخن او باشد .!.....
اما هزاران شکروثنای خلاق دانا و توانای خود را از بن هر مو بر زبان می آریم که افغانستان را در زیر ظل ظليل مراحم دلیل چنان بادشاه ترقيخواه بیدار مغز تیز هوش مدبر پروری مانند ذات شوکتات اعلیحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان ) ادام الله دولته إلى آخر الدوران مفتخر و مباهی داشته که بجز فکر ترقی و اصلاح وبغير از انديشهٔ تمدن وفلاح وطن و ملت شاهانه شان ذکر چیزی نمی اندیشند، و برغم بدخواهان ترقی و تمدن شب و روز در پیشرفت اصلاحات مدنيهٔ عصر حاضره همت جهانقیمت شاهانه را صرف میفرمایند. حالا یک شمه از:
( ترقی های صنایع داخلی )
( در عصر فرخنده گی عصر سراجیه )
مختصراً بیان کنیم تا بر همه گان معلوم گردد که این بادشاه مقدس محبوب القلوب و این پدر اشفق به ترقى مجلوب افغانستان و افغانیان تا چه درجه ساعی خیرها و سعادتهای ملک و ملت شاهانه نشان میباشند.
اسلحه و آلات ناریه که در عصر حاضره بدرجهٔ نان گندمی برای حیات دولت لازم و ضرور شده است. در عهد ترقی عصر این بادشاه معظم افغانستانرا در این خصوص از احتیاج خارج مستغنی ساخته. از ماشین خانهٔ مبارکهٔ اسلحه سازی هر نوع تفنگها و طوبهای عصر حاضر را بدرجهٔ کافی حاضر و آماده میسازد، بارود سیاه بدرجهٔ اعلا اصلاح یافته، بارود سفید تأمین شده، مسالهٔ پتاقی اصلاح تمام یافته، هر رقم طوبهای مترالیوز آتشفشان، وطوبهای کوهی و میدان با جملهٔ لوازمات جبه خانهٔ آن از رقم کرپ، وفيوز و بمب در کار خانهٔ اسلحه سازی کابل بدرجهٔ اوروپا ساخته میشود.
کارخانهٔ چرمگری اعلاترين پوتها و موزه ها و دستکش وزین ويراق اسب و عرابه وغیره را از چرم خود افغانستان خیلی خوش ساخت تر و منتظمتر و ارزانتر از خارج بوجود می آورد.
از دیگر چيزها صرفنظر تنها از فابريك يشمينه بافی که امسال بنیاد یافته. و از مدت سه ماه هست که بکار آغاز کرده یکقدری بحث کردن ميخواهيم:
ذات اعلیحضرت بادشاهی چون کثرت پشم مملکت، و به هبا رفتن آنرا ملاحظه فرمودند بنیاد نهادن يك فابريك يشمينه بافی را برای استحضارات البسهٔ عسكريه الزم شمرده بتأسيس و بقيادت بريك
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.