Page 806

صفحه ۱۱ سال دوم شماره ۲۴ اراضی سیار این یک نیز دلیلیست واضح بر تبدلات و تغییرات کرۀ ارض : که بعضی محلاتی که بر دامنۀ کوهی و یا بر پشت پشته واقع باشند گاهی میشوند که بنا بر صدمه از صدمات مخربۀ أرض موقع و مأوای خود شانرا تبدیل کرده از جایی بجای دیگری تحویل مکان میکنند. از انجمله اینچنین حوادث یکی درست ۱۸۰۴ میلادی در جوار ( ماقوه ) در محل ( صولو تره ) وقوع یافته است. کیفیت این وقوعات این چنین است : که درسته مذکور بعد از ان که یک باران شدید بسیاری نزول نمود، قشر ارضی که بر سر کوه صولوتره واقع بود بیک صدمۀ شدیدی دفعةً حرکت آمده و بعد از انکه بقدر چند صد متر مسافه را قطع نموده پس توقف ورزید. فرای وقایعی که بر آن قشر یعنی پوست موجود بوده است اگرچه بسیار متزلزل گردیده ولی با وجود آنهم هیچ يك سقط و خسارتی بحال شان رو نداده است. و ازین غریبتر است حرکت جبال ( قوعا ) که در ارک ( ونديك ) كائن است. چنانچه يك شبی در حالتیکه اهالی ساکنان مرکوه به خواب بودند قدر ترایی سرکوه بحرکت آمده با استرای که در ان جوان واقع بوده است فرو آمده است. چون فردای آن اهالی از خواب برخاسته خود را در میان صحرا یافتند یکهان انکه بدست معنونی آمده ایشانرا در يك مملكت مجهول انداخته است. خیلی مخوف و هراس افتادند. ولی چون کشف مطلب را نمودند گرفتار کمال حیرت شدند. و اين يك را از چشم خویشتن دیده ام که درسته ۱۲۹٤ هجری در شهر ( کابل ) که مرکز امارت افغانستانست يك زلزلۀ عظیم و حرکت ارض اس و خیمی ظهور نمود که از صدمۀ آن بسی قرا وقصبات و اهالی تلف گردید. علی الخصوص در محلی که آنرا ( کهستان ) تعبیر میکنند تلفات و خسارات مالی و جانی از حد حساب بیرون بود و الحاصل در محلی که آنرا کوهستان فوقانی می گویند یکدهکده را دیدیم که مع ابنیه و اشجار و تقوی در حالی که قبل از ان در مرتبه واقع بود از صدمۀ حرکت زیر تپه فرو آمده بود. این است چند امثله در خصوص ارض سیار. حالا که در خصوص این امتها دیگر نیز موجود است که ما بهمین چند امثله اکتفا نمودیم. و يك دو مثال دیگر نیز در خصوص تبدلات جبال آورده سخن را ختام میدهیم. مثلا بسا میشود که یک حرکت ارض وولقانیه سلسلۀ جبال اس کیری را از میان برده پاره میکند. و مرور ایام بواسطۀ نزول بارانها، و جریان سیلها و نهرها محلات پست و بلند آنها تصحیح و تسلیح گردیده دره ها و در بندهای بسیار منتظمی تشکیل این است. از ان جمله درسته ۱۷۷۲ میلادی در ایالت ولديك كوه ( باير ) چنان صدمه شدیدی دفعةً از میان دوباره گردیده است. و یکپاره بسیار جبل بطرف شرق نزول و سقوط نموده چند قریه زندگی را با اهالی و اشیای موجوده اش در زیر القان خویش مدفون نموده است، و یکپارچه دیگرش مجرای نهر کوچکی را که از انحوالی در گذر بود مسدود نموده از ان سبب در ظرف دوسه ماه آبهای نهر مذکور بالا برآمده چار پنج قریه را مستغرق و طغیانا نموده است. و يك كولاب بسیار جسیمی بجای آنها انشا کرده. و بعد از مرور ایام از محلی که دوباره گردیده بود چشمه های كوچك كوچكي ظهور نموده، و رفته رفته آن چشمه ها بزرگ شده، و مجرای خود شان را پاره کرده، بدرۀ بسیار با آب و اشجار و انهاری سبز و خرم خیر خوبی بظهور آورده است. که نظیر این چنین مثالها در روی زمین خیلی از خیلی موجود میباشد. خاتمه پس ازین قدر اسباب تخریبیه که بصورت بسیار مختصری در خصوص تبدلات ارض عرض و بیان نمودیم چنان معلوم شد که این کرۀ ارض مانند گویی در جوگانهای این قدر حوادثات و بتدلات گوناگون غلطیده غلطیده بدین پایه رسیده است که می بینیم. و هنوز علمش بخداست که تا چه قدر هنوز خواهد غلطید؟ لاجرم چنانچه علمای محقیقین رحمه الله تعالى اجمعين بقواعد منطقیه در صدد اثبات حدوث عالم میبر مایند که : العالم حادث لان العالم متغير وكل متغير حادث فالعالم حادث بنابرین سخنان حکمی فن ( زه ولوژی ) بغایت اثبات روشن و مبرهن میگردد. و چنانچه حضرت خالق کون و مکان، و آفرینندۀ زمین و زمان این جهان چهار را با مريك كن از كتم عدم بعرصۀ وجود ظهور داده چه خواهد بود از افساعتی که بيك صدمۀ مدوته ( اعدم ) همه زمین و زمانرا بر هم زده مصداق آیۀ جلیل ( لمن الملك اليوم لله الواحد القهار ) را ظاهر و بیان سازد. ( سبحان من يغير ولا يتغير ) ( الخ ) تبدلات جبال تبدلات جبال عبارت از حرکت ارض میباشد. و آن تبدلات و تغییرات کرۀ ارض دلیل این عطیمی شمرده میشود خیلی سیار است.