Page 714

صحیفه ۳ سال دوم شماره ۲۰ مایند حقیقتاً که هر انسان وطن دوست دولتخواه را مستغرق دریای مسرت و امتنان مینماید . ذات اعلیحضرت همایونی از ایام شهزادگی شان توجهات جهاندارجات شاهانه را در امور صنایعیهٔ دولت خداداد قدسیت بنیاد ملوکانه شان معطوف فرموده فابريك يعنى ماشینخانهٔ بزرگ دارالسلطنه کابل از فیوضات برکات انظار اعلیحضرت همایونی بچنان يك رونق و شکوه صنعت انبوهی رسیده که همه گونه صنایع رزم و بزم و جزوی و کلی ما یحتاج دولتی ازان بظهور میآید . صنایع در افغانستان در زمانهای سابق خیلی کم نشو و نما بود . حالانکه مردم افغان يك استعداد و قابلیت فطری خدادادی در خصوص کسب هنر و معرفت دارند . ولی چون مانند ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین يك مربی مرحمت پروری ، و يك حامی روشنگر ایشانرا نصیب نشده بود همچنان در حجاب زنگ مانده بودند . و چون پادشاه عرفان بناء معظم مقدس محبوب القلوب مادر باب آبادی ملك ، و صنعتگری و عرفان پروری همت جهان قیمت همایونی را صرف فرمودند جوهر ها روشن و عیان گردید . ❁ ماشینخانه ❁ ( و تشریف آوری ذات اعلیحضرت بادشاهی ) در خصوص ماشینخانهٔ دارالسلطنه کابل سراج الاخبار افغانیه در یکی از شماره های سابقهٔ گذشته تفصیلات مکمله عطا نموده بود . و از مصنوعات و معمولات آن نیز به تفصیل بحث رانده بودیم، لهذا درین وقت از تفصیلات زیاد آن صرف نظر نموده از يك مرحمت و عاطفت عال العال اعلیحضرت پادشاهی که در حق ماشینخانه . و احد متکاران و اهل صنعت و حرفت دارند يك نبذه بیان میکنیم . چندی پیش ازین بموجب ارادهٔ سنیهٔ بادشاهی در قصر سعادت احتوای ( شهر آرا ) يك اکسپوزیشن یعنی نمایشگاهی برای آثار صناعیهٔ ماشینخانه برپا گردیده از نمونهٔ هر رقم کارها و صنعتهائی که در ظرف یکسال بوجود آمده بود در انجا در يك دایرهٔ بسیار واسعی به ترتیب و انتظام تمامی چیده و حاضر ساخته بودند . آثار صنایعیه که درین اکسپوزیشن بمعرض عرض رسیده بود اولا عبارت از اسلحهٔ ناریه مانند نمونه های طوپهای صحرا ، و طوپهای جیل و طوپهای ماشینکن یعنی متوالیوز، و چند رقم تفنگ و از اسلحهٔ جارحه مانند کریچ ، و تیغ ، و حربه ، و برچه وغیره، و از نوع جبه خانه مانند اقسام بارونها و کلاه های بمب ، و درون فیوز . و کار طوسهای هر رقم وغیره بود که بیننده کار اینخوبی ساخت، و رونق و زینت و متانت آن حیران میساخت، و چون دیده میشد که همه آنها ساخت خود وطن ، و بچیره دستی کاریگران خود وطن بظهور آمده هر فرد وطن دوست را این اختیار بدعای اعلیحضرت بادشاه وطن پرور ترقی گستر رطب اللسان مینمود . زان باد غیر میرمد از نقش صورتم پرشیر سرخ داغ غمش پیشهٔ ماست همان شب این محرر عاجز همین غزل را که هشت بیت بود بصورت بسیار فصیح و واضح در فونوگراف خوانده و در اسطوانهٔ آن ضبط نمودم، و تا به نیمشب به آن مشغول بودم تا آنکه حضرت طرزی بقرار عادتی دایمی که داشتند در نیم شب از اوطاق خود برآمده و بر لب حوض حولی سرا وضو گرفته مصمم رفتن جامع نوراللامع حضرت یحیی علی نبینا و علیه السلام گردیدند . بنده از اوطاق تابستانی خود که آنرا ( قلعه ) میگویند برآمده عرض کردم که يك اختراع جدید بسیار عجیب عصر حاضر را امروز گرفته ام . هرگاه از روی ملاحظه افرا داشته باشند بقدر پنج دقیقه به اوطاق بنده تشریف بیاورند . تشریف آوردند، فونوگراف را كوك كرده و مسمع را بروی آنرا حضرت مرحوم مشار علیه بگوش گرفت، غزل انشاد فرمودهٔ صبح خود شانرا مفسر و موضح از زبان يك جسم بیجان چون صوت انسان استماع فرمودند . بعد از لحظهٔ تفکر بنده را خطاب نموده چنین فرمودند : « فرزند ! مخترعان این عصر و زمان خدمتکاران اسم جلیل ( صانع ) میباشند، خالق و صانع چوب و آهن و جمله جمادات و نباتات و حیوانات آفریدگار یکانه است . چوب در جنگل بود ، آهن در قعر زمین ، رابردن در نبات پنهان بود شیشه در سنگ خاک نشین ! مخترع پیشه ور ، همه را جمع نموده بيك آله بوجود آورد که آن آله بزبان فصیح تکلم میکند و میگوید : اگر شما ما را حامد میدیدید . و صامت میپنداشتید . به بینید که حضرت صانع حی قدیم حکیم در ما قوهٔ حیات و گویائی را مستتر داشته بود . پس این پرده را از روی کار که برداشت ؟ و این اسرار مصنوعات صانع حقیقی را اظهار که نمود ؟ مخترع پیشه ور ! لهذا مخترعان و پیشه وران این عصر و زما را اگر خدمتکاران اسم جلیل صانع حقیقی بگویم هیچ مبالغه نخواهد بود ! » * * * * والحاصل صنایع و اختراعات است که بشریت را مظهر افضلیت و اکملیت نموده و حکم بالغه و مصنوعات بدیعهٔ خلاق اعظم جل و علا را از پس پرده های خفا آشکار و برملا میگرداند . ( صنایع و افغانستان ) در وطن مقدس ما افغانستان چنانچه همه آثار مدنیت و جمله ابواب خیر و سعادت در عصر ترقی عصر اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه حقایق آگاه عدالت آئین ما بروی کار آمده صنایع و پیشه وری نیز بيك شعشعهٔ بسیار درخشانی به قدر انوار خیانتار آغاز نهاده است . اقدامات و تشبثاتی که این بادشاه مراحم همراه مقدس مادر باب روی صنایع ، و تشویق صنعتکاران و پیشه وران فرموده و میلر