{"book":"adl0616","page":714,"text":"صحیفه ۳\nسال دوم\nشماره ۲۰\n\nمایند حقیقتاً که هر انسان وطن دوست دولتخواه را مستغرق دریای مسرت و امتنان مینماید . ذات اعلیحضرت همایونی از ایام شهزادگی شان توجهات جهاندارجات شاهانه را در امور صنایعیهٔ دولت خداداد قدسیت بنیاد ملوکانه شان معطوف فرموده فابريك يعنى ماشینخانهٔ بزرگ دارالسلطنه کابل از فیوضات برکات انظار اعلیحضرت همایونی بچنان يك رونق و شکوه صنعت انبوهی رسیده که همه گونه صنایع رزم و بزم و جزوی و کلی ما یحتاج دولتی ازان بظهور میآید .\nصنایع در افغانستان در زمانهای سابق خیلی کم نشو و نما بود . حالانکه مردم افغان يك استعداد و قابلیت فطری خدادادی در خصوص کسب هنر و معرفت دارند . ولی چون مانند ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین يك مربی مرحمت پروری ، و يك حامی روشنگر ایشانرا نصیب نشده بود همچنان در حجاب زنگ مانده بودند . و چون پادشاه عرفان بناء معظم مقدس محبوب القلوب مادر باب آبادی ملك ، و صنعتگری و عرفان پروری همت جهان قیمت همایونی را صرف فرمودند جوهر ها روشن و عیان گردید .\n\n❁ ماشینخانه ❁\n( و تشریف آوری ذات اعلیحضرت بادشاهی )\nدر خصوص ماشینخانهٔ دارالسلطنه کابل سراج الاخبار افغانیه در یکی از شماره های سابقهٔ گذشته تفصیلات مکمله عطا نموده بود . و از مصنوعات و معمولات آن نیز به تفصیل بحث رانده بودیم، لهذا درین وقت از تفصیلات زیاد آن صرف نظر نموده از يك مرحمت و عاطفت عال العال اعلیحضرت پادشاهی که در حق ماشینخانه . و احد متکاران و اهل صنعت و حرفت دارند يك نبذه بیان میکنیم .\nچندی پیش ازین بموجب ارادهٔ سنیهٔ بادشاهی در قصر سعادت احتوای ( شهر آرا ) يك اکسپوزیشن یعنی نمایشگاهی برای آثار صناعیهٔ ماشینخانه برپا گردیده از نمونهٔ هر رقم کارها و صنعتهائی که در ظرف یکسال بوجود آمده بود در انجا در يك دایرهٔ بسیار واسعی به ترتیب و انتظام تمامی چیده و حاضر ساخته بودند .\nآثار صنایعیه که درین اکسپوزیشن بمعرض عرض رسیده بود اولا عبارت از اسلحهٔ ناریه مانند نمونه های طوپهای صحرا ، و طوپهای جیل و طوپهای ماشینکن یعنی متوالیوز، و چند رقم تفنگ و از اسلحهٔ جارحه مانند کریچ ، و تیغ ، و حربه ، و برچه وغیره، و از نوع جبه خانه مانند اقسام بارونها و کلاه های بمب ، و درون فیوز . و کار طوسهای هر رقم وغیره بود که بیننده کار اینخوبی ساخت، و رونق و زینت و متانت آن حیران میساخت، و چون دیده میشد که همه آنها ساخت خود وطن ، و بچیره دستی کاریگران خود وطن بظهور آمده هر فرد وطن دوست را این اختیار بدعای اعلیحضرت بادشاه وطن پرور ترقی گستر رطب اللسان مینمود .\n\nزان باد غیر میرمد از نقش صورتم\nپرشیر سرخ داغ غمش پیشهٔ ماست\nهمان شب این محرر عاجز همین غزل را که هشت بیت بود بصورت بسیار فصیح و واضح در فونوگراف خوانده و در اسطوانهٔ آن ضبط نمودم، و تا به نیمشب به آن مشغول بودم تا آنکه حضرت طرزی بقرار عادتی دایمی که داشتند در نیم شب از اوطاق خود برآمده و بر لب حوض حولی سرا وضو گرفته مصمم رفتن جامع نوراللامع حضرت یحیی علی نبینا و علیه السلام گردیدند . بنده از اوطاق تابستانی خود که آنرا ( قلعه ) میگویند برآمده عرض کردم که يك اختراع جدید بسیار عجیب عصر حاضر را امروز گرفته ام . هرگاه از روی ملاحظه افرا داشته باشند بقدر پنج دقیقه به اوطاق بنده تشریف بیاورند .\nتشریف آوردند، فونوگراف را كوك كرده و مسمع را بروی آنرا حضرت مرحوم مشار علیه بگوش گرفت، غزل انشاد فرمودهٔ صبح خود شانرا مفسر و موضح از زبان يك جسم بیجان چون صوت انسان استماع فرمودند . بعد از لحظهٔ تفکر بنده را خطاب نموده چنین فرمودند :\n« فرزند ! مخترعان این عصر و زمان خدمتکاران اسم جلیل ( صانع ) میباشند، خالق و صانع چوب و آهن و جمله جمادات و نباتات و حیوانات آفریدگار یکانه است . چوب در جنگل بود ، آهن در قعر زمین ، رابردن در نبات پنهان بود شیشه در سنگ خاک نشین ! مخترع پیشه ور ، همه را جمع نموده بيك آله بوجود آورد که آن آله بزبان فصیح تکلم میکند و میگوید : اگر شما ما را حامد میدیدید . و صامت میپنداشتید . به بینید که حضرت صانع حی قدیم حکیم در ما قوهٔ حیات و گویائی را مستتر داشته بود . پس این پرده را از روی کار که برداشت ؟ و این اسرار مصنوعات صانع حقیقی را اظهار که نمود ؟ مخترع پیشه ور ! لهذا مخترعان و پیشه وران این عصر و زما را اگر خدمتکاران اسم جلیل صانع حقیقی بگویم هیچ مبالغه نخواهد بود ! » * * * *\nوالحاصل صنایع و اختراعات است که بشریت را مظهر افضلیت و اکملیت نموده و حکم بالغه و مصنوعات بدیعهٔ خلاق اعظم جل و علا را از پس پرده های خفا آشکار و برملا میگرداند .\n\n( صنایع و افغانستان )\nدر وطن مقدس ما افغانستان چنانچه همه آثار مدنیت و جمله ابواب خیر و سعادت در عصر ترقی عصر اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه حقایق آگاه عدالت آئین ما بروی کار آمده صنایع و پیشه وری نیز بيك شعشعهٔ بسیار درخشانی به قدر انوار خیانتار آغاز نهاده است .\nاقدامات و تشبثاتی که این بادشاه مراحم همراه مقدس مادر باب روی صنایع ، و تشویق صنعتکاران و پیشه وران فرموده و میلر","chars":4205,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00714.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/714","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/714","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}