Page 695

سال دوم شماره ۱۹ بقدر ٦٠٠ فوت پایانتر از بند سابق در تنگنای مابین دو کوه برداشته شده است . موقع بند در يك جای بسیار لایق و مناسبی از طرف مهندسین آن انتخاب گردیده است که از طرف شرق و غرب آن کوه، و مجرای آب در مابین آن است. دیوار بند بر يك خط مستقیمی در مابین دو کوه مذکور بدرازی یکهزار و دو فوت، وعرض اساسی یکصد و شصت فوت محدود شده است. ارتفاعش غیر از تهداب از سطح مجرای شهر یکصد و بیست فوت است. اساس یعنی تهداب دیوار بند شانزده فوت کنده شده و بر ریشهٔ کوه تصادف نموده بران ریشه کار بنا شده است . که به اینصورت اساس آن خلافتاً خیلی متین و استوار است. اساس را از عمق شانزده قوت بعرض یکصد و شصت فوت بر داشته تا بر سطح مجرا رسانیده اند، و بر محاذی سطح آب تل های فولادی بسیار متین و مستحکمی که بصورت مخصوصی فرمایش داده و ساخته شده است موازی بعرض دیوار بند وضع و ترتیب شده است که خدمت مجرای جریان آب را ایفا میکنند. ازين تلها بك مجرا بکنار مشرقی ، و يكى بكنار مغربی بند گذاشته شده است و بالای هر دو نل کمانها از کنده سنگ زده شده و بران کار دیوار آغاز شده است. ازین تلها كه تقريباً يك متر مربع قطر آنست. دهنه های آن تلها با شیر دهنهای فولادی بسیار بزرگ و متینی بسته و باز میشود که در هر وقت و هر زمان بدرجهٔ ضرورت وقت و زراعت آب از ان مصرف میرسد . حوضه یا کاسه که آب بند در ان جمع می آید قرار جمایش مستر ملی اسکاتلندی که مهندس بند سراج میباشد ازینقرار است که چون یکبار از آب پرشود سه لك و شانزده هزار جریب (۱) زمین را آب میدهد که الحق بك حيات بخشی عظیم زمینهای مرده بی آب شمرده میشود . در شوقت که جمعیت ذیعادت و مفخرت اعلیحضرت پادشاه رقیخواه مقدس خودمان به تماشای این بند سراسر کشایش و جمله کی فیض و بخشایش نایل و سزاوار شدیم دیوار بند از گنج مشرق ناصفه که در وسط دیوار ساخته شده کاملاً به اتمام رسیده بود که طول آن ششصد فوت و عرض آن در بعدی جانگاه فوت و بعضی جا کمتر است . زیرا که بنیاد کار از سنگ کوه گرفته شده . و چون افتاد كوه بعضی جا بلند و بعضی جایت واقعت از اترو کار تعمیر نیز بموازی آن رفته است. و جای که دریا خانه بوده قویترین حصه دیوار نیز همان جاست که یکصد و شصت فوت عرض در ته دای، و یکصد و بیست فوت عرض از سطح مجرای آب دارد . ازين حصه بطول دوصد فوت و ارتفاع سی و دو فوت رسیده بود. از قرار فعالیت و سعی و غیرتی که در اجرای کار دیده میشد چنان معلوم میگردید که امسال تا بموسم تیر ماه که وقت کاشتن کندم ولایت غزنین است دیوار بند به بلندی شصت فوت برسد ، و تا اخیر ماه سال دوم سراسر به انجام برسد . و نیز از قرار یکه تخمین کرده اند امسال بقدر يك لك جریب زمین از آب بند انشاء الله استفاده خواهد کرد . اصول و در رشتهٔ عملیات بند بتوجهات جهاندرجات اعلیحضرت بادشاه قدست صفات معظم ما قاعدهٔ بسیار پسندیده و درستی گرفته شده است . چنانچه سنگی که در دیوار بند بکار میرود از سنگهای پرخچه با سرنگ برانده شده بخرج میرود پخت چونه خرج آن نیز به قاعده های بسیار منتظم بعمل میآید . کرات بسیار سنگین سنگی بقوت ماشینهای آبی بر چونه وريك دور خورده يك مخلوط بسيار پخته و ممتزجى بوجود میاورد . يك پيمانه چونه و يك پيمانه ريك پخته شده باسنگ پرخچه در تعمیر دیوار بخرج میرود. نفری مزدور کارانی که در بند سراج کار میکنند بخوشی و رضا و رغبت خود میکوشند. زیرا به اصول بیگاری نی بلکه به اجرت نقدی یومیه بقرار رواج ملك كار ميكنند . امايك قسم مردمانی که در ساختن بند سراج شرکت ورزیده اند ، بعوض وجه نقدی خدمت بدنی را قبول کرده اند از آنها مستثناست . خلاصه عرض کنیم که این خبر جاری عظیمی که ذات قدسیت صفات اعلیحضرت بادشاہ ترقیخواه رعیت پرور بزرگ ما بنیاد فرموده اند از چنان اعمال حسنة كثير المنفعة على شمرده میشود که غزنین و غزنین را سر از نويك زنده گی و آبادی و تازه کی و فرخنده گی به آن احسان فرموده اند . در چهره مردم غزنین این حال ظاهراً و علناً مشاهده میشد که گویا بيك داء لا دوایی گرفتار بوده اند، و يك طبيب مسيحا نفس قدسیت اثمانی بسر وقت شان رسیده به تداوی مشغول شده باشد، و حالا نويك عرق شفائی کرده امید حیات حاصل کرده باشند . پس ما راست که برخود بتازیم، و برانیم، و بدرگاه حضرت مستجیب الدعوات بنالیم . و جبین نیاز برزمین عجز نهانیم و دعای دوام عمر و اقبال این بادشاه خیر خواه معظم ترقی آمال خود را بخواهیم . در مهندس این بند سراج غزنين مستر مار ناميك انكليز اسكا تلندی میباشد که در دولت علیهٔ افغانستان موظفاً مستخدم است اما ناظر و کار پرداز و سررشته دار عمومی بند موصوف از طرف قرين الشرف ذات اعلیحضرت پادشاهی جناب ميرزا عبد الأحمد خان برگد مأمور و مقرر میباشد که بکمال جد و جهد و تمام نظام و اهتمام و مطابق رضای همایونی درین خدمت مهمهٔ محولهٔ خود کوشش میورزد . و الحاصل در حالیکه دلها بيك جوش و خروش فرحت و دیده ها یک انوار مسرت از نظارهٔ این اعمال حیات بخشا بر خود میبالید و میدرخشید از انجا عودت نمودیم ، و بقدر سی دقیقه سرعت موتر طی مسافه نموده در يك موضع باصفایی رسیدیم که در کنار يك نهر خوش جریان باصفا و جوزار زمردین نام فرح افزا خرگاه (۱) يك جريب شصت ذرع مربع است و هر ذرع ۲۹ اینچ میباشد .