Page image — the source of record
Machine transcription
صحیفه ۱۳
سال دوم
شماره ۹
بهوای سرد باعث احداث این تموج هوائی میگردد . و در وقت امتزاج الفصلين که باد بسیار میوزد سببش همین است که هوای سرد زمستان بهوای گرم تابستان ملاقات میکنند . چنانچه در گرمخانه های حمامها چون در را باز کنند از محل جامه کن فوراً نسیمی داخل گرمخانه میوزد . حالا آنکه منفذی از خارج ندارد پس باز هم سبب همان ملاقات هوای سرد بیرونیست با هوای گرم اندرونی .
و وقت صبح و عصر نیز شدت رياح بهمین مناسبت است که هوای شب با روز ملاقات میکند . و در بلادی که برزخ در میان سرد سیر و گرم سیر باشد نیز سبب همین است که دائما بادهای تند میوزد و اکثر بادهای صرصر شدیدی که در موسم زمستان بظهور میرسد سببش همین است که در آنوقت هوا لمناسبت برودت فوق الحد منقبض است ، و چون ادنی گرمی بهمرساند فوراً انبساط زیادی حاصل و بشدت و هیجان تمامی تموج و هبوب میکند .
و لهذا این سخنان معقول و مدلل که در خصوص تولید و ماهیت باد را نوشته شد موجب استكشافات جديده حکمای متاخرین است . و اما متقدمین در باب تولید ریاح قائل بصعود بخارات و جمرات ارضيه شده اند . و گفته اند :
بواسطة اشعة شمسيه و اتصالات کواکب در مرکز زمین نقاط ناریه چندی احداث میشود ، و گاهی بسان باد قوی و تاثیر امتزاجات کواکب آن آتش سیال بجریان آمده از مسامات معادن و منافذ جبال . و سطح دریا احداث و تصعید ابخره و ادخنه چندی مینماید و داخل شدن آن ابخره یا ادخنه بهوای جوی سبب حدوث امطار ، ورياح و سائر حوادثات جویه میشود . و ازین جهت قدما كائنات جويه را مواليد ناقصه مینامیدند که ترکیب تام در آنها متحقق نگشته ، خلاف مواليد ثلاثه که ترکیب تام در آنها وجود شده است .
اگر چه در بادی نظر میان مقدمات است و قول اختلاف سطحی مشاهده میشود اما بالمال والنتيجه هر دو بيك نقطه سر بهم میزند . اینکه در خصوص ماهیت و تولید باد تا بدینجا معلومات کافی و شمهای اعلا نمودیم . حالا نیز لازم آمد که در خصوص ( جریان ) آن توضیحات لازمه بیان کنیم :
( جریانهای باد )
جریان هوائیکه انرا ( باد ) میخوانند منسوبست بجهتیکه از انطرف میآید . چنانچه جریان مجر منسوب بطرفیست که میرود . مثلا بادیکه از طرف شمال میوزد آنرا ( باد شمالی ) و جریان مجری که از طرف شمال میرود آنرا جریان شمال میخوانند .
چنانچه قبل ازین در ذیل تعریف حرارت کره هوا در شماره ۸ گفته بودیم که سمت خط استوا بمناسبت عمودیت نزول شعاعات شمسیه از سمتهای دیگر حرارت را بسیاری میگیرد .
طبعاً مجبور است که باد عبارت از همان جریان است . اما در نجا يك سوالی وارد میشود : که آن نیز خارج امکان بودن خلای هواست در داخل کره هوا . زیرا در داخل کره هوا غیر از محلاتیکه به اجسام صلبیه گرفته شده دیگر همه اطراف بدان مالا مال است . چنانچه اگر يك حوضی آبی را کره هوا فرض کنیم و در میان آن چند دانه سنگی بنهیم آب بجز همانجا ها تیکه سنگ در انجا موضوعیت ذكر همه جاها را برداشته است .
حالانکه این سوال تائید و تاکید مقصد ماست . چنانچه بعد ازین کیفیت آن از بیانات آینده معلوم میشود . مثلا گفته بودیم که باد عبارت از نموج و جریان هوا نیست که از ابتر شدن و خلل یافتن همان هوا بظهور میرسند . پس کیفیت خلل یافتن هوا از اخذ حرارت مختلفه اوست که از محلات مختلف بصور متخالف اخذ و کسب میکند . یعنی هوا چون کرم شود کسب انبساط کرده خفت حاصل میکند و چون سرد شود منقبض میشود و هوای سرد و کثیف منقبض بآن يك موازنه با آن هوای کرم کشته متبسط حاصل کنند تا مجال خالی آن از هر طرف هجوم میکنند که ازین هیجانها و جریانها باد بعمل میآید .
ازین نیز قدری واضحتر بیان کنیم : چنانچه هر جسم به رودت منقبض ، و به سخونت منبسط میگردد هوا نیز بسبب شعاعات شمس که کره ارض را تسخین میکنند از تماس کره ارض کسب گرمی کرده انبساط پیدا میکند . و چون یکقسم كره هوا بدین صورت گرمی نمود در میان این هوای کرم کشته که بسبب گرمی و ثقلتش نقصان طاری کردیده هوای ثقیل دیگر که بسبب برودت و ثقالتش کما کانست بنا بر غیر ممکن بودن خلا داخل میگردد که ما همین جریان و تموج ملاقات هوای گرم را بهوای سرد (باد) میخوانیم .
والحاصل نتیجه این محاکمه بدان منجر شد که بگویم که ماهیت تولید باد از مصادمه و ملاقات هوای گرمست بهوای سرد و این ملاقات سبب میشود از برای هیجان و جریان هوا که باد نیز عبارت از همان هیمان و جریانست .
و کشف این مطالب در جایی بخوبی معلوم میگردد که دو اطاق بهم متصله را هوای یکی را گرم بکنیم و هوای دیگر را سرد . چون در وسطی را باز کنیم محسوس میشود که از اطاق سرد بسمت سفلای اطاق گرم هوا بطور تطبيق و فشار داخل میشود . و همچنین از اطاق گرم بطرف علیای اطاق سرد هوای گرم داخل میشود .
ولا يتقطع در میان در وسطی این دو اطاق يك تموج شدیدی از هوا مشاهده میکنیم . بطوریکه چراغ را خاموش میکند ، و دامن جامه و یا پرده را بیکسو میافکند حالا آنکه از هیچ طرف بادی داخل اطاق نشده است .
پس بخوبی معلوم گردید که سبب تولید ریاح خلل یافتن و ابتر شدن هواست که از مصادمه ملاقات هوای منبسط یعنی خفیف و هوای منقبض بظهور میرسد . و همین داخل شدن هوای گرم
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.