Page 501

صحفه ١٦ سال دوم و نام شاترا بحرمت یاد کردن برای هر مومن فرض است ( حضرت عبدالله ) بغیر از ( حضرت آمنه ) با دیگر هیچ زنی ازدواج و مقارنت نکرده . و هم چنان ( حضرت آمنه ) نیز بغیر از ( حضرت عبدالله) با دیگر هیچ مردی ازدواج نفر موده اند . و بغیر از حضرت بی ذیشان دیگر هیچ اولادی بدنیا نیاورده است . (آمنه) - بنام دیگر (امیمه ) زوجۀ ( ابن الدمينه) که از شعرای مشهور عرب میباشد . آمنه مزبوره نیز در شعر و فصاحت خیلی مشهوره يك زيست . ابن الدمينه پیش از آمنه ( حماء ) نام داشتنی داشت که فاحشه بود . روزی این ادمینه حماد را با یارش یکجا بقتل رسانید . بعد ازان با آمنه ازدواج نمود . اما پیش از ازدواج نیز در مابین شان معاشقه موجود بود . آمنه در يك مجلس انسی در مقام سر زنش و عتاب اینچند شعر را خطاب به این دمینه گفته است : وانت الذی اخلفتنی ما وعدتنی و اشمت بی من كان فيك يلوم و ابرزتنی للناس ثم تركتنی لهم غرضاً ارمى و انت سليم فلو كان قول يكلم الجسم قديراً بجسمى من قول الو شاء كلوم یعنی : توبی آنکه وعده ات را خلاف کردی ، و مرا از بهر خودت مظهر شمالت ملامت کنندگان نمودی ، حال و را زمرار مردمان اشکار ساخته هدف طعنه رقیبان کردی و خود را بکنار سلامت کشیدی . اگر از سخن بر پوست وجود انسان زخمها پیدا میگردید این است که در جسم من نیز از سخنان رقیبها و عمازها بسی زخمها پدیدار گردیده است . این دمینه نیز بجوابش این ابیات را سروده است : باقی دارد شماره ۸ از روی عدالت نیز غیر جایز شمرده میشود . آیا کدام عدالت جواز میدهد كه يك شخصی را از مسلك وطريقه كه آوا اختیار کنند منع نمایند، و نه قوۀ عقل، و نه زر نقد خود را بقرار دلخواه خود استعمال کرده بتوانند ؟ بعضی امتیازهای که حکومت آنرا برای خود حصر میکند از دو حال خالی نیست یا بدار مقصد افزونی واردات یعنی مداخل و درآمد عمومیه وضع میشود که در انحال آن امتيازيك مالیه بوده فوق العاده گفته میشود . یا برای محافظه حقوق و منافع عمومیه وضع میگردد . آن امتیازاتی که برای درآمد عمومیه وضع میشود مانند انحصار نمك و تنباکو ، و کاغذ قطعه بازی که ساختن و فروختن آن بحکومت منحصر است . و یا آن امتیازاتی که برای صحت و محاسن اخلاق وضع شود بهر دو حال مقصد اصلی آن افزونی مداخل و درآمد حکومت است که علم ثروت در ان باب چیزی گفته نمیتواند . مثلا ساختن باروت ، و شوره و کشتیهای جنگی که بسبب بعضی اسبابی که به امنیت عمومیه متعلق است امروزه روز به حکومت منحصر است . باز هم اگر موافق به قاعده آزادی صنایع اجرا گردد البته كه موجب أهونيت وسهولت میشود که این را هم این مسئله به ثبوت میرساند که اکثر دولتها برای تدارک کشتیهای جنگی خودشان به فابریکهای کشتی سازی انگلستان مراجعت مینمایند . مع ذالك این گونه خصوصات چون برأی و تمیز اداره حکومت تعلق دارد مطلق قواعد علم ثروت تابع شمرده نمیشود . غیر ازین گاهی میشود که حکومت بعضی فابریکهای عادی نیز برای خود باز میکند . اما این يك از شبهه و ارسته است که برای ترقیات صناعيه واسطه و رهبر شدن حکومت از قواعد علم ثروت سراسر مخالف است . زیرا حکومت مأمورها و کاردارانی را که برای اینگونه تشبثات استخدام و مأمور نماید ، اگر هر قدر صاحب معلومات ، و با حمیت باشد باز هم بنا بر منفعت شخصیه خودشان مانند يك صنعتکاری که بحساب منفعت خود بکوشد کار را پیش برده نمیتواند باقی دارد علم ثروت ملل ( ما بعد از شماره (۷) سال دوم ) اولا مخالف یک چیز ساخته میشد . ماشین های آن فابريك شکستانده میشد، معمولاتش سوختانده میشد . صاحبانش به جزاهای سخت گرفتار میشد . از ثمره همت ( تورگو ) و دیگر طرفداران آزادی اعمال ، و انتشار یافتن قواعد علم ثروت این اصولها و قاعده ها نیکه بیان گردید در ملک فرانس و در دیگر طرفها فسخ و لغو گردیده ترقیات صناعيه دفعةً در اروپا يك رونق دیگری پیدا کرد، و ثابت ساخت که اصول وقاعدۀ تنسيق وتنظيم صنایع سراسر باطل ومضريك چیزی بود . والحاصل از خلل پذیرفتن آزادی اعمال ، و برهم خوردن قاعده رقابت هم اصحاب صنایع ، و هم مستهلکان یعنی خریداران و صرف کنندگان آن صنایع متضرر میشدند و غیر ازین اینگونه اصول و قاعدۀ همه مقاله هائیکه دستخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته محمود طرزی در چهاپ خانه حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید