Page 473

شماره ۷ سال دوم ساخته میشود. حالا نکه اگر فابريك ها باشد، و انجيزها خوت ماشين ها بکار افتد غیر از انکه در نفاست و خوبی آنها ترقیات بدیعی پیش شود — کثرت و سهولت وقیمت، ومبادله نیز بیشتر شده، مدار ثروت و توانگری اهالی، و ترقی و آبادی ملك میگردد. ذات اعليحضرت پادشاه ترقی پرور ما که همه اوقات عزیز شاهانهٔ شانرا برای ترقی، و بهبودی ملك و ملت شان مصروف داشته اند هیچ یکی از نکات باريك اسباب ترقى و تعالى دولت علیه افغانستانرا از زیر نظر همایونی دور نداشته اند، فابريكها را اساس يگانه ترقی و توانگری ملك دانسته — غير از ماشين خانهٔ بزرگ دارالسلطنه بسی فابريكهای ديگری نيز برای پشمينه بافی و چرم گری و غيره در عصر فرخندهٔ حضور شاهانه بوجود آمده است. ولی چون مسئلهٔ حيات فابريكها به سوختی وابسته میباشد، و مادهٔ مهمهٔ سوختی زغال سنگ است که همان معدنهای غنی و توانگر آن دره درون آنوار نمون دور و حرکت ماشين های فابركها را بکار انداخته ميتواند. با وجودیکه سعیهای بلیغ در باب پیدا کردن معدن زغال سنگ بکار بردند يك معدن قابلی پیدا نشد. جنگلهای چوب بسيار غلو و توانگری در سمت جنوب و شرق شمال افغانستان اگرچه موجود است، ولی بسبب بعد مسافه، و لحاظ خراب و محو شدن جنگلها که آنهم يكی از مدار ثروت مملكت است چنانچه شايد و بايد از چوب استفاده نميشود. لهذا ذات اعلیحضرت پادشاهی طریق استفاده را از قوت برقی اندیشیده، در همین موضع جبال سراج از آن که از درهٔ ( منابع النك سالنك ) می آيد، و بشدت و کثرت تمام از زیر تانهٔ ( سراج الامصار ) جریان دارد تأسيس يك كارخانهٔ برق را مصمم آرزوی شاهانه فرمودند. عندالحساب معلوم گردید که قوت جریان آب این دره برای قوت ( ١٥٠٠ ) اسب يك فوت که بکابل بیاید کافی دیده میشود که این قوت غیر از انکه همهٔ فابريكهای موجودهٔ کابل را بدور و حرکت آرد مقدار بسیاری از قوت برای تحریرات شهر و تلفونها و دیگر فابريكهای که سر از نو تأسیس باید کافی و وافی میآید لهذا ارادهٔ سنيه همايونی بر عمليات جسيمهٔ انشای ديناموها، و توربينها، و ديگر آلات و ادوات لازمه آن بقيمت يك مليون يعنى ده لكروپيهٔ كلدار خريده شد که اشيای مذكوره پی هم در آمد است. امسال بکمال جوش و خروش کار در آن جاری بود، مشکل ترین عملیات آن تبدیل دادن برای شهر است که تفصیل آنرا انشاء الله بعد از اختتام عملیات آن بنظر قارئين عرضی خواهيم نمود. ما را راست که دعای عمر و اقبال و شوكت و اجلال اعلیحضرت پادشاه مقدس محبوب القلوب — خود ما را ورد زبان صداقت سازيم تا بسايهٔ عمران پايهٔ همايونی شان بنی آثار نافعهٔ عظيمه در ملك و ملت شاهانه بروی کار آید. حوادث داخله ( هوای کابل ) زمستان مهيبت نشان شهر عزيز دلپذير ما با ديديه و دارات برودت آيات خويش بكمال تمكين و وقار تشريف فرمای انجماد نثار گرديد! اول باول، کوههای بلند شامخهٔ هندو کوه که از مسافه های دوری بمنظرهٔ هيئت نمای خود ( کابل ) را رونق متانت می بخشد، ردای بيضای خود را که بسبب گرمیهای تابستان بعضی شقها، و خاك آلودی بهم رسانيده بود، و از طرف دامان يقدری بر قامت بلند بالايش كوتاهی كرده بود سر از نو تازه و سفيدی بی اندازه بخشيده هوای جهت شمالی شهر ما را به بسيار شادی و سردی پوزش در آورد! حيوانات، حشرات نباتات: ترسيدند! خزیدند! لرزيدند!... در گرفته مصادمه ها، و دست و گريبان شدن هوا های گرم جهت شرق جنوبی با هواهای برف آلود جهت شمال شرقی آغاز نموده، و بادهای تندی را بوجود آورده و بادها نيز كتله های جسيم ابرهای غليظ نما را در روی سما بجولان آورده همه موجودات عالم طبيعت را بورود قهرمان شتابدار و هشيار ساخت! اول برفی که باريده يوم چارشنبه ٢٤ ذی الحجة الحرام مطابق ٤ دسمبر است که با باران مخلوط و ژاله های بزرگ بزرگی را حاوی بود. ولی بزودی آب شد. و در جاهای که از طرف مأمورين ريپورت درجهٔ هوای توقف سر دروازهٔ ارک مبارکه پيش داده است يك سوت بوده است. ( تشریف فرمائی علیاحضرت سراج الخواتین ) ( بسوی جلال آباد ) يوم يكشنبه ٢٨ ذی الحجة الحرام بساعت هشت و نيم صبح ذات عاليهٔ مقدمهٔ معظمه ( عليا حضرت سراج الخواتين ) بسواری عرابهٔ موتر از ارک مبارکهٔ دارالسلطنهٔ کابل حركت فرموده بکمال عز و اجلال عازم سمت ( جلال آباد ) گرديدند. همهٔ خدمه و جاريه گان معيت حضرت عاليهٔ مقدسه قبل از سه روز يعنی يوم چار شنبه بسواری موتر بجلال آباد فرستاده شده بودند. خود ذات عاليه معظمه و جناب عالی حضرت سردار اكرم نائب السلطنه صاحب افخم، و شهزادهٔ جوانبخت معظم معين السلطنه و شهزاده محرم عين الدوله و شهزاد محمد كبيرخان، و ديگر همه پرنسها و بانو های معتبرهٔ سرا پردهٔ عصمت در ده قطعه موتر صبا رفتار و صوب منزل مقصود رهسپار گرديدند. از درگاه پرور دگار صحت و سلامت و عزت و سعادتها با ايشان رفيق و همراه ميخواهيم.