Page 404

شماره ۳ سال دوم ۳ و عمران آن نگشته که در وقت حاضر خرابه زارهای پر حرمان مانده است . و بسبب قلت زراعت تنگی، معیشت اهالی نتیجه پذیر گردیده است . آثار عتیقهٔ آن ، و بعضی آثار و ابنیهٔ قدیمهٔ آن شاهدهای ساکت و صامت اعصار سالفه آن میباشند . بنا برین برای بنیاد نمودن يك اثری که این احتیاج اهالی و اراضی را رفع کند يك اندیشه و تصور حکیمانهٔ هندسه شناسانه بسیار عالی را مد نظر شاهانه فرموده تاسیس يك بند جسیمه را مصمم فرمودند . §— تجددات غزنین —§ يك خانه فرض کنیم که صاحب آن خانه به آبادی و پاکیزه گی و سررشته و سامان کاری ماهر ، و بهمهٔ امورات مسائل جزئیه و کلیهٔ ( صیانت البیت ) شاطر باشد . هیچ شبهه نیست که آن خانه را روز بروز آباد، و همهٔ امورات آنرا با قاعده و انتظام می بینیم . همچنانست احوال يك ملکی که بادشاه آن در پیٔ آبادی، و عمران و نظام و انتظام آن باشد ، البته که آن ملك روز بروز كسب سعادت و عمارت مینماید و لحظه بلحظه اكتساب فیض و برکت میورزد . مثال مجسم این قضیه را اگر کسی میخواهد عیاناً مشاهده نماید به عصر ترقیمصر اعلیحضرت همایونی يك لحظهٔ انظار دقت فرماید: از روز فیروز جلوس میامن مأنوس همایونی شان تا بحال در هر طرف ملك يك انوار ترقی و يك آثار تعالی عیان و نمایان گردیده است که شهر شهیر (غزنین) نیز از فیوضات انوار آن شمس ضیا پاش ترقی محروم نمانده به بسی آثار مجدد و ترقی جلوه گر ، و به بسی استعداد و قابلیت استقبال تمدن منتظر و رهبر گردیده است . در سنهٔ ١٣٢٥ ذات اعلیحضرت پادشاهی يك تشبث بسیار نافعی فرمودند که آن هم عبارت از دورهٔ سیاحت عظیمه بود که اولاً بلاد واسعهٔ هندستان ، و بعد از آن همهٔ ممالك شاهانشانرا دور و سیاحت فرمودند . و در هر طرف مملکت شاهانه شان احتیاجات اهالی ، و لوازمات آبادی را بنظر مرحمت پرور شاهانه ملاحظه فرموده در تدارکات و تهیهٔ اسباب آن اوامر سنیهٔ همایونی را شرف اصدار فرمودند . از انجمله چون در ولایت شهیر غزنین اراضی، بسیار واسعی را مشاهده فرمودند که بسبب کافی نبودن آب غزنین از فیض بخشای طبیعی زراعت لب تشنه —( بند سراج غزنین )— در خصوص کیفیت اعماریه ، و هندسهٔ انشائیه، (بند سراج غزنین) که یکی از اعمال شاقهٔ جسیمهٔ فن معماری شمرده میشود هنوز بيك معلومات فنیه از روی نقشه و پلان دسترس نیافته ایم امید است که بعد ازین مراسم افتتاحیه آنرا با همه تعریفات لازمهٔ انشائیهٔ آن بنظر قارئین کرام عرض کرده بتوانیم . ولی درینجا تنها از اهمیت فوق العاده منافع و فواید آن و شرایط جهتهای اقتصادیه آن بحث میرانیم . اولا این را بیان کنیم که در همین جایی که حالا بند سراج انشا میشود در زمانهای سابق نیز موجود بودن يك شهر بندی را صفحات تاریخ ، و باقیات بعضی آثار عتیق بما نشان میدهد . بنا بيك روایت از ملوك بنی (صفار) (عمر بن اللیث) و بروایتی دیگر از ملوك غزنویه (سلطان محمود بن سبکتکین) نیز این بند را انشا نموده اند که بمرور دهور از ان بند بجز بعضی علامتهای خفیف اثری نگذاشته . و نیز ثابت میشود که اگر این بند نمیبود آن عمارت و رونقی که غزنین در زمان سلطان محمود داشت و صفحات تاریخ ازان بمبالغه ها بحث میراند آیا از کدام آب بظهور می آمد ؟ بناء علیه معلوم میشود که رونق و تازه گی ، و عمارت و آبادیٔ غزنین بوجود همین بند موقوف بوده است . حالا که تیهٔ حوادث دهر بو قلمون برای خرابیها و تبدلها و تغیرها چنان رخنه هایی باز نموده که از عصرها به اینطرف از ان بند هیچ کس اثری هم ندیده ، و بسبب آن بی بندی بر روی غزنین بی ابواب خرابی و بی آبی باز گردیده آمده است .