Page image — the source of record
Machine transcription
صحیفه ۲
سال دوم شماره ۳
░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░
░ ترقی پروریهای اعلیحضرت همایونی ░
░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░
— ( غزنين ) —
( أحوال جغرافي وتاريخي )
(عززین) بنام دیگر (غزنه) یکی از ولایتهای حاکم نشين بسيار معتنا ومهم دولت عليه افغانستان صانها الله في الحفظ والامان میباشد که به مسافه ۱۳۰ کیلومتر (۱) بجهت جنوب غربی دار السلطنه (کابل) در ۳۳ درجه و ۳۶ دقیقه عرض شمالی ، و ٦٥ درجه و ۵۸ دقیقه طول شرقی بر يك موقتی که از سطح بحر ٢٣٥٠ متر بلندی دارد واقع شده است . و به این سبب موسم زمستان غزنین بسیار سخت و شدید است ، خواه از نقطه نظر عسکری و خواه از نقطه نظر تجارت موقع شهر شهير غزنین اهمیت بسیار عظیمی را مالک میباشد . دو سه راه بسیار تجارت کاری که از سمت جنوب غربی افغانستان به هندستان فرو می آید مرکز عمومی انها غزنين است . و نيز راه بزرگی که از کابل به (قندهار) می رود از غزنین میگذرد که اینهم موجب اهمیت بزرگ این ولایت شده است. علی الخصوص که بسمت شمال ، و شمال غربی نیز بر ( بامیان ) و (هزاره جات) از دره ها و وادیهای عجیب و غریبی راهای مکملی را مالک است که به اینخصوصها اهمیت موقعيه عسكري وتجاري آن تا یکدرجه ظاهر میشود . چون به تاریخ نظر کنیم شهر غزوين رايك حوادثگاه انقلابات دهر بو قلبون می یابیم. در یکوقتی - یعنی پیش از هفتصد و هشتصد سال در زمان سلطنت سلاطین غزنویه غزنین را مرکز یکدولت بسیار بر سطوت و شوکت اسلامیه در آسیامی بینیم که دایره فتوحاتش از ایران و ما وراء النهر گرفته تا به بسیار جاهای هندوستان و سعت گرفته بود . بعدها قصه ها و سرایدهای حکومتی و هزاران جوامع و مدارس ، وباغها ، وگلزارها آن شهر را نمونه باغ ارم ساخته بود. مشاهير شعرا وأدبا وعلما ومشايخ وحكما واوليا را بظهور آورده است که تراجم احوال هر یکی از انها يك كتاب تحریر بکار دارد. در وقت حاضر مرقدهای مبارک سلطان (محمود) غزنوی و (حکیم سنایی) و (على لالا ) و ( بهلول دانا ) وبسى اوليا . وأعاظم رجال اسلاميه زيارتگاه آنامست .
باز يكرفتى غزنین را بجنان يك حال فلاكت اشتمال بر حزن و ملالی می بینیم که دولت ( غوری ) آنرا بقتل عام، و احراق بالنار زیروز بر کردن ، و خاکش را به طوره كشيدن از صفحه سطح زمین سراسر محو و معدوم ساخته است. باز یکوقتی جولانگاه مهاجمات خونریزانه مغولها، و تاتارها می یا بیش. و باز یكمدني ممركاه لشکر ایران و بعد ازان میدان محاربات داخلی خود دولت افغانستان می بینیمش باز در سنه (١٨٤٢) و در سنه (۱۸۸۰م) دوبار در چنگ اغتصاب دولت اجنبی انگلیز و باز در نوبت آنرايك ولایتی از ولایتهای بسیار معتبر و معتنای یکدوات مستقله پر شوکت اسلامیه افغانستان مستظل بظلال مرحمت و عدالت بادشاه ذي لطف و احسان اعلحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان) در شهراه ترقی و عمران پویان ، و در زیر قوانین عدالت پروری در حفاظت و امان می بینیم .
شهر غزنين چون لكدکوب اینقدر حوادثات دهر شده باشد ، و تنها بقدر نیم عصر یک مدتی را نیز براحت و آرامی بر نیاورده باشد. آیا برای عمران و آبادی کا وقت یافته خواهد بود ؟ سعادتمند ترین آیام کامر آنی تاریخیه غزنين همانا زمان سلطنت ( سلطان محمود ) غز نویست که شهر مذکور را با تخت اتخاذ کرده و همه ثروت و سامانی که از فتوحات و مجاهدات قطعه پر ثروت و سامان هندستان بدست آورده همه را بر تزئین و آبادی آن صرف نموده شهر غزنین را نمونه باغ فردوس برین ، و فردوسی شاعر را بليل قصيده سرای آن باغ ارم قرین ساخته بود ازان زمان باز تا به این آوان هیچ یکدم استراحتی نزده ، و هیچ کسی در پی آبادی
(۱) یک کیلومتر هزار متر ، و هر متر تقریباً یک گز می باشد.
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.