Page 387

شماره ۲ مطبعه ها ومطبوعات يکی از چيز های که ما در مدنيت و بذر ترقی گفته شود همانا ( مطبعه ها ) يعنی چاپخانه ها ، و (مطبوعات) يعنی چاپ شدنيها ميباشد . مشيمۀ علوم و فنون دماغ است . عربی و مرشد آن مطبعه و مطبوعات است . علوم و فنون را قريحه و دماغ توليد ميکند . مطبعه و مطبوعات آنرا زبان می آورد ، و براه روان ميکند . علوم و فنون، گوشه نشين حرمان و نسيانست . مطبعه و مطبوعات آنرا نايل آمال و مشار بالبنان ميسازد . بنی بشر بحکمت أولى خالق بحر و بر از آغاز خلقت بقوه حواس و عقل و ذهنی که به او عطا شده بود به استدراك أشيا واستعلام أسما به تفکر و تدبر ابتدار ورزيدند . از همه پيشتر نظر شانرا فضای نامتناهی سماهای نيلگون و درخشنده کی اجرام بوقلمون جلب نموده در علوم سماوی بدرجه رسيدند که خواص طبيعيه اجرام علوی را با طبايع اجسام سفلی تطبيق داده بسی استخراجات عجيبۀ خارق العاده چون ساحری و کاهنی و نجومی را بروی کار آوردند که بسبب نبودن خط در بنوقت از انها چيزی باقی نمانده است . بعد از بسيار زمانها انسانها بفکر اين افتادند که مقصد و مرام خود شانرا بواسطة خط و کتابت بيکديگر بفهمانند درينباب بساختن اشکال حروف مجبور شدند . اشکال مختلفۀ عجيبه و غريبه ايجاد کردند اما تا بسيار زمانها حروف از خود يك شكل مخصوصی نداشت . بلکه هر چيزی را به اشکال آن مينوشتند . و به اين سبب فن رسامی و هيکلتراشی پيشتر از خط و کتابت بظهور آمده است . مثلا اگر ميخواستند که نام يکی از بزرگان و نياکان خود را برای باقی ماندن به اخلاف شان بنويسند شكل و صورت آنرا از سنگ ميتراشيدند . و يا بر سنگ رسم ميکردند . اشکال حروف خيلی پسانها، بميدان برآمده ، و هر ملت و هر قوم در هر بقعه و هر زمان جدا گانه اشکال حروف برای خودشان ايجاد کرده اند . ولی چون آلات وأدواتی که آن اشکال بران نوشته شود مفقود بود بر سنگها و خشتها نوشتند بسيار پسانها ايجاد ورق از تربيه کردن برگهای بعضی درختان برگ بزرگ مانند (پاپيروس ) و ( کيله ) و بعد از آن از پوست حيوانات بظهور آمد . حالا تصور بفرمائيد که در انوقت ها تا بچه درجه علوم وفنون مفقود ، و محدود بوده خواهد بود . يك شخصی که يك كتابی يا يکچند ورقی از پوست يا برگ درخت را مالک ميبود انشخص مرجع عمومی شده حکيم يگانه فيلسوف فرزانه شمرده ميشد . رفته رفته کاغذ ايجاد گرديد باز هم علم وفن عمومی نشد . زيرا بدست آوردن کاغذ ، و نويسنده که کتابی را بنويسد از امور بسيار دشواری شمرده ميشد . تا آنکه در سنه ( ١٤٤٠ ) ميلادی از طرف موجد شهير فن طباعت (كوتمبرغ ) نام يك اصيلزاده جرمنی فن طباعت اول بار ايجاد کرديد . اين ايجاد, علم وفن را ترقی بخشيد و از انحصار و خصوصيت بيرون بر آورده مبذول و عمومی ساخت . از هنگام عمومی شدن علوم وفنون عالم يك عالم ديگرى شده است، و بشريت يك مرتبه برتری پيدا کرده است! ازين مقدمات چنين يك نتيجه استخراج ميشود : که ترقی و عمران و مدنيت دنيا و بشريت بعلم وفن منوط است . و ترقى ووسعت وتعميم علم وفن بوجود مطبعه ها و مطبوعات مربوط است . لهذا اگر مطبعه و مطبوعات را پدر و مادر علم وفن ، و علم وفن را موجد مدنيت و عمران بگوئيم مخالف منطق چيزی نگفته خواهيم بود . در وطن عزيز مقدس ما افغانستان از مطبعه و مطبوعات پيش ازين هيچيك نام و نشانی موجود نبود . اگرچه در زمان أمير اسبق مرحوم ( شير عليخان ) يك پايه ماشين ( په رس) مانندی اول بار در کابل آورده شده تکت داك و بعضى مطبوعات در ان طبع شده است ولی هيچيك اثری از آثار آن مطبعه پديدار نيست . باز در زمان خاقان جنت مکين اعلحضرت (ضياء الملة والدين) در يك مقياس واسى اساس