{"book":"adl0616","page":387,"text":"شماره ۲\nمطبعه ها ومطبوعات\n\nيکی از چيز های که ما در مدنيت و بذر ترقی گفته شود همانا ( مطبعه ها ) يعنی چاپخانه ها ، و (مطبوعات) يعنی چاپ شدنيها ميباشد . مشيمۀ علوم و فنون دماغ است . عربی و مرشد آن مطبعه و مطبوعات است . علوم و فنون را قريحه و دماغ توليد ميکند . مطبعه و مطبوعات آنرا زبان می آورد ، و براه روان ميکند . علوم و فنون، گوشه نشين حرمان و نسيانست . مطبعه و مطبوعات آنرا نايل آمال و مشار بالبنان ميسازد .\n\nبنی بشر بحکمت أولى خالق بحر و بر از آغاز خلقت بقوه حواس و عقل و ذهنی که به او عطا شده بود به استدراك أشيا واستعلام أسما به تفکر و تدبر ابتدار ورزيدند . از همه پيشتر نظر شانرا فضای نامتناهی سماهای نيلگون و درخشنده کی اجرام بوقلمون جلب نموده در علوم سماوی بدرجه رسيدند که خواص طبيعيه اجرام علوی را با طبايع اجسام سفلی تطبيق داده بسی استخراجات عجيبۀ خارق العاده چون ساحری و کاهنی و نجومی را بروی کار آوردند که بسبب نبودن خط در بنوقت از انها چيزی باقی نمانده است .\n\nبعد از بسيار زمانها انسانها بفکر اين افتادند که مقصد و مرام خود شانرا بواسطة خط و کتابت بيکديگر بفهمانند درينباب بساختن اشکال حروف مجبور شدند . اشکال مختلفۀ عجيبه و غريبه ايجاد کردند اما تا بسيار زمانها حروف از خود يك شكل مخصوصی نداشت . بلکه هر چيزی را به اشکال آن مينوشتند . و به اين سبب فن رسامی و هيکلتراشی پيشتر از خط و کتابت بظهور آمده است . مثلا اگر ميخواستند که نام يکی از بزرگان و نياکان خود را برای باقی ماندن به اخلاف شان بنويسند شكل و صورت آنرا از سنگ ميتراشيدند . و يا بر سنگ رسم ميکردند .\n\nاشکال حروف خيلی پسانها، بميدان برآمده ، و هر ملت و هر قوم در هر بقعه و هر زمان جدا گانه اشکال حروف برای\n\nخودشان ايجاد کرده اند . ولی چون آلات وأدواتی که آن اشکال بران نوشته شود مفقود بود بر سنگها و خشتها نوشتند بسيار پسانها ايجاد ورق از تربيه کردن برگهای بعضی درختان برگ بزرگ مانند (پاپيروس ) و ( کيله ) و بعد از آن از پوست حيوانات بظهور آمد .\n\nحالا تصور بفرمائيد که در انوقت ها تا بچه درجه علوم وفنون مفقود ، و محدود بوده خواهد بود . يك شخصی که يك كتابی يا يکچند ورقی از پوست يا برگ درخت را مالک ميبود انشخص مرجع عمومی شده حکيم يگانه فيلسوف فرزانه شمرده ميشد .\n\nرفته رفته کاغذ ايجاد گرديد باز هم علم وفن عمومی نشد . زيرا بدست آوردن کاغذ ، و نويسنده که کتابی را بنويسد از امور بسيار دشواری شمرده ميشد . تا آنکه در سنه ( ١٤٤٠ ) ميلادی از طرف موجد شهير فن طباعت (كوتمبرغ ) نام يك اصيلزاده جرمنی فن طباعت اول بار ايجاد کرديد . اين ايجاد, علم وفن را ترقی بخشيد و از انحصار و خصوصيت بيرون بر آورده مبذول و عمومی ساخت . از هنگام عمومی شدن علوم وفنون عالم يك عالم ديگرى شده است، و بشريت يك مرتبه برتری پيدا کرده است!\n\nازين مقدمات چنين يك نتيجه استخراج ميشود : که ترقی و عمران و مدنيت دنيا و بشريت بعلم وفن منوط است . و ترقى ووسعت وتعميم علم وفن بوجود مطبعه ها و مطبوعات مربوط است . لهذا اگر مطبعه و مطبوعات را پدر و مادر علم وفن ، و علم وفن را موجد مدنيت و عمران بگوئيم مخالف منطق چيزی نگفته خواهيم بود .\n\nدر وطن عزيز مقدس ما افغانستان از مطبعه و مطبوعات پيش ازين هيچيك نام و نشانی موجود نبود . اگرچه در زمان أمير اسبق مرحوم ( شير عليخان ) يك پايه ماشين ( په رس) مانندی اول بار در کابل آورده شده تکت داك و بعضى مطبوعات در ان طبع شده است ولی هيچيك اثری از آثار آن مطبعه پديدار نيست . باز در زمان خاقان جنت مکين اعلحضرت (ضياء الملة والدين) در يك مقياس واسى اساس","chars":3029,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00387.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/387","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/387","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}