Page 307

صفحه ۲۲ نمبر ۲۲ اگر چه در فرضیت روزه که آیا از چه وقت فرض شده اختلاف است، ولی این یک متفق علیه است که بعد از وقوع (تحویل قبله) آیه کریمه بر فرضیت آن شرف نزول فرموده است. از ان قال قدیمی جمال آیت جلیله ما فوق صریحا معلوم میشود که قبل از دین مبین محمدی صلی الله علیه و آله و سلم در دیگر ادیان سالفه نیز روزه فرض بوده است حتی در نزد علما متفق علیه است که در شریعت حضرت ابوالبشر آدم صفی الله علیه السلام نیز روزه فرض بوده است. حضرت ذات اقدس حکیم مطلق جل جلاله برای قوام انتظام و دوام انجم عالم در هر وقت و هر زمان بنا بر مقتضاے همان وقت و همان عصر متناسب به احتیاجات زنده همان اقوام و همان امم شرایع وضع فرموده است و اینهم از مقتضیات احکام حضرت الهی است که چون نوع بنی بشر برویۀ دور هر آنقدر که ترقی و تکمل کرده اند و رفته رفته کسب صلاح و قوت ورزیده اند، از آنرو یک قسمی از احتیاجات بشریه شان زایل شده بجای آن دیگر بعضی احتیاجات حادث گردیده است که تجدد شرایع نیز از آنسبب بحکمت بالغۀ سبحانیه اقتضا نموده است. این است که از وقت خلقت آدم علیه السلام تا به بعثت پیغمبر ذیشان حضرت محمد آخر زمان صلی الله تعالی علیه وسلم برای طوایف مختلفۀ بشریه از طرف حضرت باریتعالی جل و علی نبی پیمبر های ذیشان و شریعتهای قدسیت نشان فرستاده شده است و به این صورت تا بهنگام سعادت پیام ظهور نور محمد صلی الله علیه وسلم نوع انسان استعداد تام و قابلیت مالاکلام هر نوع معالی و معارف را پیدا کرده، و تعلیمها و تربیه های ابتدائی خود را اکمال نموده مستعد ظهور ان نور با کمال که بظهور آن تا به آنکه بدیگر نوری حاجت نماند گردید. این است که در چنین زمان سعد اقتران آن در شهوار نبوت و زینت ساز و اورنگ رسالت فخر رسل خاتم الانبیا علیه افضل التحایا بحث فرموده شده است که شریعت مطهرۀ او اکمل شرایع، و احکام محتویۀ آن برای استحصال هر گونه احتیاجات و سعادتهای ماضی و حال و استقبال نوع بنی بشر کافلاً ضامن است. و چون سببی که مبنای شریعت غرای محمدی صلی الله علیه وسلم بر طبیعت بشریه و فطرت انسانیه بنا یافته از انرو این شریعت مقدسه و این شهراه مستقیمه که به تمسک آن مفتخر و مباهی میباشیم بلاشک و شبهه تا مادام القیامه دایم و باقیست، و بدیگر شریعت هیچ احتیاجی نیست. اما چون دیگر شرایع بر مقتضیات زمان مبنی بود تجدد آن ضروری بوقوع می آمد. این است که اساس بنای فرضیت روزه نیز بر طبیعت بشریه گرفته شده است. زیرا اگر انسان سال از دوازده ماه بیک قرار و یک رنگ بخوردن و نوشیدن و مشتهیات جسمانی مشغول شود طبیعت بهیمیه بجوش و خروش آمده در حظوظات و شهوات نفسانیه زیاده تر خواهشات و انهاکات پیدا میکنند، و بر وجود یک قسم کسالت و بطالت عارض شده تأثیر به سمی آن بر قوای ذهنیه نیز اثر کرده قوۀ عقلیه به ادراک معانی و اتصال حقایق راه نمی یابد و به اینصورت انسانیت که در نوعیت اصل گفته میشود از اوج اعلای ملکیت به حضیض سفلای بهیمیت تنزل میکند، چنانچه جناب (سعدی) که از پیشوایان عارفان است میفرماید: شعر تهی از حکمتی به علت آن که پری از طعام تا بینی بر روشندلانی که بشرف نعمت اسلام و خلوص اعتقاد و ایمان مشرف و مفتخر اند پوشیده نیست که صوم در میان عبادتها سید قوم است. غیر از فواید روحانی که دارد منافع جهانی آن نیز بسیار است. شاعر عرب میگوید: تَنَقَّلْ فَلَذَّاتُ الهَوانِ تَقَلُّلُ آیا اینچه لذت و نعمتی است که انسان دوازده ماه یکجا